قرآن کریم از ابتدای نزول تا به امروز، همیشه به عنوان اصلیترین و مهمترین راه برای هدایت مسلمانان شناخته شده است. یکی از پرسشهای معمول در ذهن بسیاری از افراد این است که چگونه میتوان فهمید این کتاب آسمانی و چراغ راه زندگی دستخوش تغییر یا تحریف نشده است. اهمیت این موضوع بسیار زیاد و قابل تامل، تفکر و تحقیق است، چون ارزش، اعتبار و جاودانگی دین مبین اسلام به این نکته مهم چشم دارد. شناخت و درک دلایل، نشانههای تاریخی و عقلی درباره اصالت قرآن موجب آرامش و اطمینان قلوب میشود. در ادامه بیشتر در مورد دلایل عدم تحریف قرآن صحبت میکنیم. همراه ما بمانید.
مهمترین دلایل عدم تحریف قرآن
تحریف قرآن در معنای عام به معنی هرگونه کم و زیاد کردن کلمه، جابهجایی، تغییر ترکیبها و الفاظ قرآنی میشود. پژوهشگران و محققان دلایلی متعددی برای عدم تحریف این کتاب مقدس ارائه دادهاند که شامل موارد زیر است.
اسلام کاملترین دین
اگر دینی بخواهد آخرین و بهترین ادیان به عنوان چراغ هدایت به انسان انسان عرضه شود باید دو ویژگی اساسی داشته باشد: اول اینکه کامل باشد، برخلاف ادیان دیگر که به مرور زمان کامل شدند. دوم اینکه در طول تاریخ هیچگونه تغییر یا دگرگونی به آن راه پیدا نکند.؛ زیرا عقل حکم میکند که بدون این دو ویژگی، هیچ دینی نمیتواند خط بطلان بر ادیان دیگر بکشد. روشن است که مهمترین بخش هر دین، کتاب آسمانی آن است که باید از هر گونه دستکاری و تغییر در امان بماند. به همین دلیل قرآن کتاب اسلام و اسلام کاملترین و آخرین دین است،
شواهد تاریخی
اعراب علاقه زیادی به قرآن داشتهاند که ناشی از روایی، فصاحت و بلاغت بینظیر آن در طول قرنها است. این شیوه نگارش قرآن و ارزشی که مسلمانان برای این کتاب قائل بودهاند و حساسیت بالای آنها در مورد هرگونه دستبرد یا تحریف موجب شده تا این کتاب ارزشمند از هر گزندی مصون بماند.
این موضوع همراه با سفارشهای مکرر پیامبر اسلام(ص) در مورد تلاوت، نوشتن، حفظ و جمعآوری قرآن، همچنین حافظه قوی و بینظیر عربهای بادیهنشین آن زمان، بر اصالت قرآن مهر تأیید میزند. همچنین اگر کوچکترین تردید یا شکی در این زمینه وجود داشت، مورد نقد و بررسی قرار میگرفت، همانگونه که تخلفات خلفای پس از پیامبر(ص) مورد انتقاد قرار گرفت، مسئله تحریف نیز به شدت انتقاد ، تجزیه و تحلیل میشد. بنابراین، روشن است که تحریف قرآن نه تنها اتفاق نیفتاده، بلکه به دلیل اهمیت فراوان، در صورت وقوع هرگز از دید مسلمانان حساس و تیزبین پنهان نمیماند.
دلایل عقلی
از نظر عقلی میتوان به این نتیجه رسید که قرآن نه تنها تاکنون دچار تحریف نشده، بلکه امکان تحریف هم در آن وجود ندارد. همچنین بر کسی پوشیده نیست که خداوند حکیم و دانا هیچوقت کار عبث و بیهوده انجام نمیدهد. او قرآن را برای هدایت بشر نازل کرده تا انسان در هیچ دورهای از تاریخ دچار شبهه و تردید نشود.
با توجه به اینکه پیامبر اسلام(ص) خاتم پیامبران و دین اسلام، کاملترین دین است، اگر این کتاب آسمانی دچار تحریف میشد، دیگر پیامبری برای تصحیح راه و نشان دادن مسیر درست وجود نداشت. در چنین شرایطی مردم ناخواسته گرفتار گمراهی میشدند و بیآنکه گناهی داشته باشند؛ و این با حکمت الهی خداوند بزرگمرتبه مطابق نیست.
دلایل روایی
حدیث ثقلین و بسیاری از روایات دیگر اسلامی به روشنی و صراحت تأکید میکنند که معیار تشخیص حق از باطل در افکار و جریانهای مختلف، قرآن کریم است. با توجه به علم گسترده و بینظیر معصومین(ع)، چهطور ممکن است کتابی را که قرار است به زودی دچار دستبرد و تحریف شود، به عنوان ملاک و معیار شناخت آخرین و بهترین دین به مردم معرفی کنند؟ مشخص است که چنین موضوعی با عقل و حکمت الهی سازگاری ندارد.
ادله قرآنی – دلایل عدم تحریف قرآن
حال برای اثبات عدم تحریف قرآن به خود این کتاب مقدس مراجعه میکنیم. برای ثابت کردن عدم تحریف قرآن از میتوان به سه دسته از آیات اشاره کرد.
آیات تحدی
قرآن کریم بارها انسانها را به مبارزطلبی فراخوانده و بیان کرده که هیچکس نمیتواند حتی یک سوره یا آیه مانند آن بیاورد. پس با این دلیل محکم امکان افزودن یک کلمه به این کتاب مقدس وجود ندارد.
آیات عزت
در برخی آیات، قرآن کتابی محکم و نفوذناپذیر معرفی شده است؛ طوری که هیچ سخن باطل و تحریفی در آن راه ندارد (فصلت، 42-41)
آیه ذکر
خداوند در آیه 9 سوره حجر میفرماید: إنا نحن نزلنا الذكر وإنا له لحافظون در این آیه، جمله «إنا له لحافظون» با تأکید فراوان بیان میکند که خداوند خودش بهترین حافظ و نگهبان قرآن مجید است. چون این مصونیت به صورت مطلق بیان شده و نشان از حفاظت کامل قرآن از هرگونه خطا، دستکاری و جابهجایی دارد.
شیوه نزول قرآن
یکی از تدابیر عالی و پر از حکمت خداوند بزرگ برای حفظ قرآن از هرگونه آسیب و تحریف، نزول تدریجی آن با برنامهای دقیق بود. در طول حدود ۲۳ سال، آیات قرآن به دو روش بر پیامبر نازل شدند: در سالهای آغاز بعثت که در مکه رخ داد. آیات کوتاه، آهنگین و موزون بودند؛ مانند: وَالضُّحى، وَاللَّیْلِ إِذا سَجى، ما وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ ما قَلی یا الرَّحمن، عَلَّمَ القُرآن، خَلَقَ الإنسان این کلمات مبارک کوتاه و موزون، در جامعهای که بیشتر مردم آن بیسواد بودند، نقش زیادی در آسان بودن حفظ و انتقال قرآن بر عهده داشت. اما در سالهای بعد، در مدینه، شرایط کمی تغییر پیدا کرد و مسلمانان آرامش بیشتری داشتند و امکانات نوشتن و ثبت آیات کمی بهتر بود. بنابراین سورهها و آیات طولانیتر نازل شدند. همچنین نزول تدریجی قرآن این فرصت را ایجاد کرد که هر بار چند آیه نازل شود، پیامبر(ص) آنها را برای مردم بخواند، آنان حفظ کنند و بعدد آیات بعدی نازل شوند. روشی که ضمانتی محکم برای حفظ و نگهداری قرآن محسوب میشد.
سخن پایانی
شواهد تاریخی و عقلی به خوبی نشان میدهد قرآن مجید در طول بیش از چهارده قرن هیچگونه تحریفی و دستبردی به خود ندیده است. وجود نسخههای قدیمی در کتابخانههای معتبر دنیا، حفظ قرآن بهصورت سینهبهسینه، تلاش مسلمانان به قرائت جمعی و مراقبت از کلمات آن در حین حفظ و نبود هیچ نسخه معتبر متفاوت با دیگر نسخه های موجود همه گواهی میدهند که این کتاب همان نسخه و کتابی است که در آغاز نازل شده است. بنابراین اطمینان به سلامت و اصالت قرآن نه یک باور ساده بلکه نتیجه پشتوانههای تاریخی و شواهد محکم است.
سوره فصلت – آیات 41 و 42 – احمد دباغ
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالذِّكْرِ لَمَّا جَاءَهُمْ ۖ وَإِنَّهُ لَكِتَابٌ عَزِيزٌ (41) لَا يَأْتِيهِ الْبَاطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَلَا مِنْ خَلْفِهِ ۖ تَنْزِيلٌ مِنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍ (42)
کسانی که به این ذکر [= قرآن] هنگامی که به سراغشان آمد کافر شدند (نیز بر ما مخفی نخواهد ماند)! و این کتابی است قطعاً شکست ناپذیر…(41) که هیچ گونه باطلی، نه از پیش رو و نه از پشت سر، به سراغ آن نمیآید؛ چرا که از سوی خداوند حکیم و شایسته ستایش نازل شده است! (42)