نماز تراویح از نمازهای مستحبی شبهای زیبای ماه رمضان که پیروان اهلسنت بهدستور عمر بن خطاب آن را به جماعت برپا میدارند، اما شیعیان بهجماعت خواندن آن را بدعت میدانند. به گزارش منابع متقن شیعه و سنی، نوافل ماه رمضان در دوره پیامبر(ص) و ابوبکر، به صورت انفرادی و فرادا خوانده میشد؛ اما عمر خطاب در دوره خلافتش، دستور داد آنها را به صورت جماعت بخوانند. اهلبیت(ع) بهجاآوردن نوافل ماه رمضان به جماعت را بدعت میدانستند. برخی از فقها و بزرگان اهلسنت نیز این نماز را به صورت فرادا میخواندهاند.,نماز تراویح هر ساله در شبهای ماه رمضان در مساجد معتبر اهلسنت، بهویژه مسجدالحرام و مسجدالنبی به شکل جماعت خوانده میشود. فقهای اهلسنت درباره جزئیات و احکام آن اختلافنظرهایی به چشم میخورد. در ادامه با ما همراه شوید تا بیشتر با این نماز آشنا شوید.
نماز تراویح
نماز تراویح کلمهای به زبان عربی است و به نمازهایی گفته میشود که مسلمانان اهل سنت در شبهای ماه رمضان به صورت جماعت میخوانند. این نماز پس از نماز عشا قرائت میشود. در بین اهل سنت مرسوم است که هر شب یک جزء از قرآن را در این نمازها میخوانند تا در پایان ماه رمضان، قرآن ختم شود.
اهمیت نماز تراویح
به جماعت یا تنها خواندن نافلههای ماه مبارک رمضان از اختلافات میان شیعه و سنی است. اهلسنت بهجماعت و باهم برپاداشتن این نماز را مشروع و درست میدانند و هر ساله در شبهای ماه رمضان آن را در مساجد متعدد و به صورت جماعت و گروهی میخوانند، اما علمای شیعه و برخی از علمای معروف و برجسته اهلسنت معتقد هستند که بهجماعت خواندن این نماز بدعت در بعضی از احکام دین است. چون ممکن است مسلمانان بسیاری به دلایل متعدد شرایط شرکت در آن را نداشته باشند.
علت نامگذاری و جایگاه آن
نماز تراویح، در ردیف نمازهای مستحبی قرار دارد و در شبهای ماه رمضان بر پا داشته میشود. کلمه تراویح به معنی استراحت کردن و نشستن فرد نماز خوان بعد از دو یا چهار رکعت نماز است. به دو یا چهار رکعت نماز مستحب نافله در ماه رمضان هم ترویحه گفته میشود؛ زیرا نمازگزاران، ایستادن در این نماز را خیلی طول میدهند و بعد از تمامشدن نماز برای مدتی مینشینند و استراحت میکنند.
بدعتبودن به جماعت خواندن نماز تروایح از نظر شیعه
براساس منابع موجود عمر بن خطاب در سال چهارده هجری قمری مردم را مجبور به خواندن نماز تراویح به صورت جماعت کرد. بنا به نقل و گفته بخاری از عبدالرحمن بن عبدالقاری، عمر شبی به مسجد رفت و دید نمازگزاران به صورت فرادا و به تنهایی نماز میخوانند و دستور داد مردم به اُبی بن کعب اقتدا نمایند و نماز را به جماعت برپای دارند. او شب دیگری به مسجد رفت و وقتی متوجه شد مردم پشت سر یکی از قاریان نماز تراویح میخوانتذ گفت: این چه بدعت خوبی بود. عمر بن خطاب افرادی مانند، معاذ بن حارث، ابوبکر بن مجاهد و سلیمان بن ابیحثمه عدوی را به عنوان امام جماعت نماز تراویح در نظر گرفت و آنان را مجبور به برپایی نماز تراویح به صورت جماعت نمود. از نظر فقهای اهل سنت، نماز تراویح بدعت مستحب و سنت است. ابوحامد غزالی با تقسیم کردن بدعت به پسندیده و ناپسند، نماز تراویح را بدعت پسندیده در نظر گرفتهاست. ابنابییعلی از فقهای حنبلی عقیده داشت که عمر این سنت را برجای نگذاشتهاست. بلکه پیامبر(ص) این نماز نافله را سنت کرد، آنجا که فرمود: خداوند روزه ماه مبارک رمضان را واجب کرد و من قیام در این شهر(ماه) را سنت کردم. از نظر فقهای بزرگوار شیعه نمازهای نافله در ماه رمضان به صورت فرادی و تکی خوانده میشود و برپایی نوافل بهجماعت بدعتی است که توسط اهل تسنن ایجاد شده و در زمان پیامبر(ص) این نماز به جماعت برپای داشته نمیشد. شیخ طوسی جماعت خواندن نافلههای رمضان را به اجماع علمای امامیه بدعت دانسته است. به گفته علامه مجلسی، علمای شیعه نظرشان این است که باید نافلههای ماه رمضان را به صورت انفرادی خوانده شود.
بررسی جایگاه نماز تراویح در سیره اهل بیت (ع)
بر اساس برخی روایات منقول از امام صادق (ع)، در آغاز خلافت حضرت علی (ع)، ایشان از فرزند ارشدشان، امام حسن (ع)، خواستند تا مردم را از برگزاری نماز تراویح به صورت جماعت بازدارد. با این حال، با بروز اعتراضات مردمی، حضرت جهت حفظ وحدت امت و جلوگیری از تفرقه در میان مسلمانان از این تصمیم خودداری فرمودند. همچنین، اصحاب برجستهای و معروفی همچون زراره، محمد بن مسلم و فُضیل در پرسش از امام باقر (ع) و امام صادق (ع) درباره حکم جماعت در نمازهای نافله ماه رمضان، با استناد به سنت پیامبر اکرم (ص)، این عمل را از مهمترین مصادیق بدعت دانستند. علاوه بر این، در روایاتی منسوب به امام رضا (ع) در شرح و بیان کیفیت و تعداد رکعتهای نوافل رمضان، ایشان با استناد به سیره نبوی تأکید نمودند که نمازهای نافله نباید به صورت جماعت اقامه شوند، چرا که پیامبر (ص) همواره این نمازها را به صورت فرادی میخواندند. اگر چه برپایی نماز به صورت جماعت دارای فضایل بسیاری است، اما خواندن نمازهای نافله با توجه به اختیاری بودن آنها به صورت جماعت مقبول اهل شیعه نمیباشد.
جایگاه و کیفیت نوافل ماه مبارک رمضان در فقه شیعه
در مذهب تشیع، نمازهای نافله ماه رمضان دارای جایگاه والایی بوده و مجموع رکعات آنها طبق روایات، به حدود ۱۰۰۰ رکعت میرسد. این نمازها به شرح زیر است: در هر شب از ماه رمضان، ۲۰ رکعت نافله بر جای میآورد. با فرا رسیدن ۱۰ شب آخر ماه، به این تعداد ۱۰ رکعت اضافه شده و مجموع نوافل هر شب به ۳۰ رکعت میرسد. علاوه بر این، در شبهای ۱۹، ۲۱ و ۲۳ که با احتمال وجود شب قدر است، در هر شب ۱۰۰ رکعت دیگر به نوافل افزوده میشود تا در مجموع، عدد ۱۰۰۰ رکعت محقق گردد. بهتر است بدانید که در فرهنگ شیعی، برای این نمازها از کلمه «تراویح» استفاده نمیشود و آنها را «نوافل رمضان» مینامند. از دیدگاه فقهی، اقامه این نمازها به صورت جماعت جایز نیست و این عمل، بدعت محسوب میشود؛ چرا که از دیدگاه شیعه، تنها نمازهای واجب و نماز استسقا (طلب باران) قابلیت اقامه به صورت جماعت را دارند. همچنین بر اساس سیره نبوی، پیامبر اکرم (ص) همواره این نوافل را به صورت انفرادی میخواندند و این سنت در میان ائمه اطهار (ع) نیز حفظ شده است. اگر به جنبههای مختلف ماه رمضان و به جماعت خواندن نماز تراویح نگاه کنیم آیا یک روزهدار میتواند چنین نماز طولانی را بخواند و توان ایستادن داشته باشد، چهطور یک روزهدار باید ساعتها نماز بخواند و بعد جسمش قادر به انجام امور دیگر باشد. پس به این نتیجه میرسبم که برپایی نماز تراویح به جماعت بدعتی نامناسب و سرشار از مشکلات است که روزه داران را خسته میکند.
احکام و استقلال عبادات در ماه رمضان
از نظر احکام فقهی، میان عبادت روزه و نماز نوافل (تراویح) ارتباطی وجود ندارد و ترک کردن یکی، به صحت دیگری لطمه نمیزند. به عبارت دیگر، روزه یک فرد مسلمان با ترک نماز نوافل باطل نمیشود. بر اساس نظرات مذاهب چهارگانه اهل سنت نیز، صحت روزه مشروط به اقامه نماز تراویح در شبهای رمضان نیست. بنابراین، چنانچه فردی از خواندن تراویح بازماند، روزهاش کاملاً صحیح است و هیچگونه قضای آن بر عهده وی نخواهد بود. ریشه این حکم در این اصل بنیادین فقه پنهان است که هر عبادت، حکم و استقلالی جداگانه دارد. در واقع، هر تکلیفی که خداوند بر عهده بندگان و نمازگزاران گذاشته، دارای ضابطه، شرایط و ماهیت خاص خود است. به همین دلیل انجام ندادن یا ترک نمودن یک عبادت (اعم از واجب یا مستحب)، موجب بطلان یا نقص در عبادتی دیگر نمیشود؛ چرا که تکالیف و عبادات الهی مثل زنجیر به هم متصل نیستند و هر یک، در مسیر خود قرار دارند. بنابراین، عدم انجام نوافل رمضان، هیچگونه تأثیری بر پذیرش یا صحت روزه ماه مبارک ندارد.
سخن پایانی
در انتها میتوان گفت که تفاوت در شیوه برگزاری نوافل ماه رمضان، بیش از آنکه یک اختلاف ساده باشد، نشانی از پایبند بودن به سیره و سنتهای اصیل نبوی و ائمه اطهار (ع) است. اگرچه برگزاری نماز به صورت جماعت در بسیاری از موارد دارای برکات است، اما در مورد نوافل رمضان، نگاه شیعه بر حفظ ماهیت انفرادی و شخصی این عبادت تأکید دارد تا از تبدیل شدن یک عمل مستحب به یک امر جمعی و خستهکننده جلوگیری شود. از سوی دیگر، درک استقلال هر عبادت از دیگری، به مسلمانان کمک میکند تا با آرامش و بدون نگرانی از نقص در روزه خود، بر انجام تکالیف الهی تمرکز کنند و در مسیر رسیدن به کمالِ معنوی در این ماه عزیز، حرکت کنند.
منابع:
- ویکی شیعه
- پایگاه ادیان
-
سایت رسمی جماعت دعوت و اصلاح