با فرا رسیدن ماههای محرم و صفر، بار دیگر پرسشها و شبهات پیرامون قیام عاشورا در میان مردم و فضای مجازی مطرح میشود. یکی از پرسشهایی که زیاد شنیده میشود، این است:«چرا امام حسین (ع) خانواده را به کربلا برد؟ او که از پایان کار خبر داشت»
شبههای که اگر پاسخ درستی برای آن نداشته باشیم، ممکن است افراد را در برابر مخالفان و شبههافکنان در موضع ضعف قرار دهد. در این مطلب، تلاش میکنیم با تکیه بر دادههای تاریخی، عقلی و اعتقادی، پاسخی روشن و مستند به این پرسش بدهیم.
پاسخ به یکی از شبهات پرتکرار- چرا امام حسین (ع) خانواده را به کربلا برد؟
1- حفظ امنیت خانواده؛ عقلانیترین انتخاب
یکی از اصلیترین دلایلی که میتوان برای همراهی خانواده توسط امام حسین (ع) بیان کرد، حفظ امنیت آنها در برابر تهدید مستقیم حکومت اموی بود. در آن دوران، یزید به حاکم مدینه، ولید بن عتبه، دستور داده بود که از امام بیعت بگیرد، و اگر او امتناع کرد، او را به قتل برساند.
در چنین شرایطی، اگر امام حسین (ع) شبانه مدینه را ترک میکرد اما خانوادهاش را پشت سر باقی میگذاشت، آیا میشد امیدی به امنیت اهل بیت ایشان داشت؟ پاسخ قاطعاً منفی است.
تاریخ نشان داده که خاندان اموی هیچ حد و مرزی در بیرحمی و بیحرمتی نمیشناختند. از جمله میتوان به هتک حرمت خانهی حضرت زهرا (س) در جریان سقیفه، و نیز ماجرای عمرو بن حمق خزاعی و همسرش پس از فرار از دست حاکمان اموی اشاره کرد. اینها نشان میدهد که اگر خانواده امام در مدینه میماندند، به احتمال قوی یا به اسارت گرفته میشدند یا با تهدید به هتک حرمت، از امام برای تسلیم شدن در برابر یزید استفاده میشد.
علاوه بر این، زمانی که امام حسین (ع) به مکه پناه برد و با دعوتنامههای فراوان از سوی مردم کوفه مواجه شد، تصمیم گرفت به سمت عراق حرکت کند. در ظاهر، هدف امام تأسیس حکومت عدل و ولایت در کوفه بود؛ بنابراین طبیعی بود که خانواده را نیز همراه ببرد. مگر میشود کسی بخواهد برای مدت طولانی در شهری اقامت داشته باشد و خانوادهاش را در شهری دیگر، آن هم زیر سلطه دشمن، رها کند؟ ابدا چنین چیزی عقلانی نخواهد بود.
2- پیامرسانی عاشورا؛ نقش بیبدیل اهل بیت
دلیل مهم دیگر برای حضور خانواده امام حسین (ع) در کربلا، نقش آنان در انتقال پیام عاشورا و زنده نگه داشتن حقیقت قیام بود. تصور کنید اگر تنها جنگاوران در صحرای کربلا حضور داشتند و همه به شهادت میرسیدند، چه کسی وقایع را روایت میکرد؟ چه کسی میتوانست ظلمها را فاش، و چهره واقعی یزید که باطل است را آشکار کند؟
اهل بیت امام حسین (ع)، به ویژه حضرت زینب (سلاماللهعلیها) و امام زینالعابدین (علیهالسلام)، در این مسیر نقش کلیدی ایفا کردند. خطبههای تاریخی حضرت زینب (س) در کوفه و شام، چنان لرزهای بر پایههای کاخ یزید انداخت که پایههای ظلم متزلزل شد و ماهیت این قیام برای همیشه روشن ماند.
در واقع، اگر جنگ، میدان ایثار بود؛ اسارت، میدان پیام رسانی شد. اسارت زنان و فرزندان مایه ضعف نهضت نشد، بلکه این حضور، آن را به اوج رساند و سبب شد آزادگی، حقخواهی و ظلمستیزیِ عاشورا تا ابد در دل تاریخ زنده بماند.
3- اطاعت از اراده الهی و تأسی به سیره رسول خدا (ص)
علاوه بر دلایل عقلی و تاریخی، در برخی منابع نقل شده است که وقتی برخی از یاران امام علیه السلام، او را از رفتن به کوفه و همراه بردن خانواده نهی کردند، امام در پاسخ فرمود:
«إنّ الله شاء أن یراهنّ سبایا»
یعنی: «خدا خواسته است که آنها را در اسارت ببیند.»
این جمله نشان میدهد که این مسیر، صرفاً بر پایه تدبیر انسانی نبوده، بلکه جزئی از مشیت الهی است.
همچنین میتوان به تأسی امام حسین (ع) از سیره پیامبر اکرم (ص) در واقعه مباهله اشاره کرد. آنگاه که پیامبر (ص) برای اثبات حقانیت اسلام، اهل بیت خویش را همراه برد، تا به روشنی نشان دهد که این خانواده، هسته حق و محور صداقت هستند. امام حسین (ع) نیز با همراه کردن خانواده، بر صلح طلبی خود تأکید کرد و نشان داد که به دنبال جنگ و خونریزی نیست.
4- همراهی برای اثبات صداقت در دعوت
در برخی از تحلیلها آمده است که امام خانواده خود را به همراه آورد تا به مردم کوفه ثابت کند او قدرتطلب یا سودجو نیست و اگر قرار است اتفاقی رخ دهد، آنها در میانه میدان نبرد خواهند بود. اگر قرار بود امام، هدفی شخصی داشته باشد، هیچگاه جان خانواده را به خطر نمیانداخت. اما اینکه خود و خانواده را در راس کاروان قرار داد، نشانهای از صداقت و شجاعت بیمثال او بود.
“این همراهی، تنها یک تصمیم سیاسی نبود؛ بلکه حرکتی فرهنگی، روانی و اخلاقی بود که در دل خود، هزاران پیام نهفته داشت”.
کلام آخر؛ در برابر شبهه چه بگوییم؟
در آخر اینکه، اگر کسی پرسید «چرا امام حسین (ع) خانواده را به کربلا برد؟» با اطمینان میتوان این دلایل را بیان کرد:
- حفظ امنیت خانواده در برابر تهدید امویان
- پیامرسانی حماسه عاشورا به دست حضرت زینب (س) و امام سجاد (ع)
- اطاعت از اراده الهی و ایفای نقش در طرح بزرگ الهی
- اثبات صداقت در دعوت و همراهی با مردم تا پای جان
و در کنار همه اینها، ما باور داریم که امام، معصوم است. هر تصمیمی که گرفته، با حکمت الهی هماهنگ است حتی اگر ما همهاش را درک نکنیم. ممکن است ما امروز فقط بخشی از آن حکمتها را بدانیم؛ اما همین بخشها هم کافی است تا دریابیم که همراهی اهل بیت امام، در نهضت عاشورا، یک ضرورت تاریخی و الهی بوده، نه انتخابی ساده یا از سر احساس.