سیده شریفه بنت الحسن المجتبی (سلام الله علیها) یکی از زنان منسوب به اهل بیت پیامبر (ص) است که مزار او در شهر حلهی عراق، همواره زیارتگاه عاشقان خاندان رسول الله (ص) بوده است. اگرچه دربارهی زندگینامه و نسب دقیق او اطلاعات اندکی در منابع معتبر تاریخی وجود دارد، اما مردم منطقه و بسیاری از زائران، او را دختر امام حسن مجتبی (ع) میدانند و به کرامات و جایگاه او باور دارند.
از این رو بر آن شدیم تا در این مطلب مختصری به معرفی این بانوی بزرگوار بپردازیم. اگر شما نیز مطلبی مستند درباره ایشان دارید، خوشحال میشویم با ما به اشتراک بگذارید.
نسب و هویت
بر پایه برخی از منابع عربی و باورهای مردمی، سیده شریفه دختر امام حسن مجتبی علیه السلام و بانویی مشهور به ام اسحاق که دختر طلحة بن عبیدالله التمیمی است. برخی گزارشها حاکی از آن هستند که او در سال ۵۰ هجری، یعنی سال شهادت امام حسن (ع)، به دنیا آمد و دوران کودکی خود را تحت سرپرستی امام حسین (ع) سپری کرد.
در برخی از منابع به او لقب «علویه طاهره» و «أم محمد» یا «أم هادی» نیز نسبت داده شده است و نامهای «رقیه» یا «فاطمه» را برای او دانسته اند. اگرچه در منابع کلاسیک مانند “الارشاد” شیخ مفید یا “دلائل الامامة” از وی نام برده نشده، اما در نوشتهها و باورهای متأخر، نام شریفه بنت الحسن به عنوان یکی از نوادگان اهل بیت ذکر شده است.
اسارت و وفات
پس از واقعهی کربلا، خاندان اهل بیت به اسارت برده شدند. در روایتی آمده که شریفه نیز در این کاروان حضور داشته و در مسیر بازگشت به عراق از دمشق، در منطقهای در نزدیکی شهر حله، به سبب بیماری یا شدت غم و اندوه، از دنیا رفت. البته در منابع دیگر آمده که ایشان در مسیرشان به شام بعد از به اسارت گرفته شدن در همان روزهای ابتدایی پس از واقعه عاشورا از دنیا رفتند. بر اساس باورهای محلی، حضرت زینب (س) و امام سجاد (ع) بر پیکر او نماز خوانده و او را در همان منطقه دفن کردند.
مزار و زیارتگاه
مرقد سیده شریفه در حدود ۷ تا ۱۰ کیلومتری غرب شهر حله، در منطقهای به نام «ابوغرق» یا «طهمازیه»، واقع شده است. بنای زیارتگاه شامل یک بقعهی ساده با گنبدی آبی-سبز و فضای داخلی با ابعاد ۵.۵ متر طول، ۴.۵ متر عرض و ۳.۶۵ متر ارتفاع است. اطراف بقعه فضای سبز و باغهای نخل وجود دارد که حس معنوی و آرامش خاصی به زائران منتقل میکند.
این مکان مورد توجه فراوان مردم عراق، به ویژه اهالی حله، نجف و کربلاست و اگر چه در روزهای مختلف سال زائران اماکن مقدس عراق یا مردم بومی برای عرض ارادت و متوسل شدن به این بانو این مکان را زیارت میکنند اما هر ساله در ایام خاص مانند محرم و صفر، مراسم عزاداری و زیارت دسته جمعی در آن برگزار میشود.
کرامات و باورهای مردمی
سیده شریفه در میان مردم عراق به «طبیبة العلویین» معروف است. از جمله کرامات منتسب به او میتوان به شفا یافتن بیماران، رؤیاهای الهامبخش و استجابت دعاها اشاره کرد. در یکی از روایتهای مشهور، یک استاد دانشگاه که به بیماری کبد مبتلا بوده، پس از خواب دیدن زنی با لباس سبز (که مردم آن را به سیده شریفه نسبت میدهند)، شفا یافته است.
همچنین گزارشهایی از شفای بیماران صعب العلاج یا لاعلاج، به خصوص کودکانی که توان حرکت نداشتند، پس از زیارت این مرقد نقل شده است. این کرامات باعث شده که بسیاری از مردم منطقه، حتی از شهرها و کشورهای دیگر، برای زیارت و طلب حاجت به این مکان مقدس بیایند.
“زمانی که در مسیر زیارتگاه قرار میگیرید با تعداد بی شماری بنر و پلاکارد که نشان دهنده حاجت گرفتن هستند مواجه میشوید”
تردیدها و نقدها
برخی از پژوهشگران معاصر، انتساب این مزار به دختر امام حسن مجتبی (ع) را زیر سؤال بردهاند و معتقدند که این انتساب مستند تاریخی دقیقی ندارد. مستندات قدیمی که نام یا زندگینامهای از دختر امام حسن (ع) به نام شریفه ارائه دهند، بسیار اندک یا ناموجود هستند. از این رو، برخی احتمال میدهند که مزار متعلق به یکی از بانوان علوی یا سادات باشد که به مرور زمان به عنوان دختر امام شناخته شده است.
جمعبندی
سیده شریفه بنت الحسن (ع) یکی از زنان محبوب نزد مردم عراق و زائران اهل بیت علیهم السلام است که اگر چه در منابع کلاسیک تاریخی نامی از او نیست، اما مزار او در شهر حله، به عنوان زیارتگاهی مهم شناخته میشود. فارغ از صحت دقیق نسب، آنچه اهمیت دارد، عشق مردم به خاندان پیامبر (ص) و ارادت آنان به اهل بیت است که در قالب چنین مزاری تجلی یافته است.