استمنا که با نام خود ارضایی بیشتر شناخته شده است؛ به انجام دادن کاری غیر از آمیزش جنسی است که موجب خروج منی از انسان میشود. مثلا با دست یا غیر آن فرد کاری کند که مایع منی از خود او خارج شود. فقهای اسلام استمناء را حرام دانسته و جزو گناهان کبیره به شمار میرود. مجازاتی که برای این کار در نظر گرفته شده است توسط حاکم شرع مشخص میشود و در واقع مجازات آن تعزیری است. خود ارضایی اگر که باعث خروج منی شود، احکامی بر شخص انجام دهنده مترتب میشود که غسل جنابت برای ادای نماز و روزه از جمله آنها میباشد. با ما باشید در ادامه جامعتر به این موضوع میپردازیم.
مفهوم استمنا
خود ارضایی یا استمناء عملی است که انسان از روی شهوت با خود یا دیگری انجام دهد و باعث خروح منی شود. در فقه اسلامی واژه استمناء برای مردان به کار رفته و به خود ارضایی زنان، استشها می گویند. خود ارضایی در بابهای روزه، اعتکاف، حج و حدود آمده است و در روایات منقول از این عمل نهی شده است(باب تحریم استمنا در کتاب وسائل الشیعه ویژه این روایات است).
خود ارضایی حرام است.
در مدار الحکام از عاملی آمده است که خود ارضایی از نظر فقهی حرام میباشد حتی اگر به خروج منی منجر نشود. در جواهر الکلام بیان شده که برخی فقها آن را جزو گناهان کبیره گفتهاند و مستند آنها برای بیان حرمت آیههای قرآن مثل آیه 6 سوره مومنون و روایات است. در آیه 6 سوره مومنون خدای متعال هر نوع لذت جنسی، به جز لذت جنسی از همسر و کنیز، ممنوع کرده است.
نکته: برخی فقها، خود ارضایی کردن در موارد ضرورت مثل زمانی که تشخیص و درمان متوقف بر آن است را جایز می دانند[1]. علاوه بر این برخی از فقهای شیعه، استمنا با دست همسر یا کنیز را جایز دانسته اند، البته علامه حلی در تذکره الفقها این مورد را نیز حرام گفته است.
احکام فقهی استمنا
احکام فقهی که برای خود ارضایی که با خروج منی همراه است عبارتند از:
- خود ارضایی که به خروج منی منجر میشود باعث جنب شدن فرد میشود. فردی که جنب است برای ادای نماز، ورود به مسجد و بعضی دیگر از اعمال و کارها باید غسل جنابت انجام دهد.
- با استمناء روزه باطل میشود و به دلی آن، کفاره بر انسان واجب خواهد شد. بر اساس فتوای فقهای شیعه، ابطال روزه با عمل حرام، کفاره جمع دارد به این صورت که هم باید دو ماه روزه بگیرد، هم 60 فقیر را اطعام کند و هم بنده ای را آزاد کند. البته برخی از مراجع بیان کرده اند که برای باطل کردن روزه ماه رمضان با خود ارضایی کفاره جمع، بنا بر احتیاط مستحب است.
- اعتکاف نیز با استمنا باطل می شود. در واقع خود ارضایی روزه را باطل میکند و ابطال روزه به باطل شدن اعتکاف منجر میشود. در این میان برخی این باور را دارند که خود استمنا به خودی خود مبطل اعتکاف است؛ پس اگر شب نیز این عمل حرام را انجام دهد اعتکافش باطل می گردد.
- خود ارضایی در حال احرام نیز کفاره دارد و کفاره آن یک شتر است. البته بیشتر فقها بر این باور هستند که خود ارضایی زمانی که فرد مُحرم است باعث باطل شدن حج می شود.
مجازات خود ارضایی
در دین مبین اسلام مجازات این عمل نکوهیده شده تعزیر است و مقدار و نحوه اجرای آن را حاکم شرع مشخص میکند. در کتاب الوسیله ابن حمزه طوسی آمده که در صورت تکرار این کار مجازات شدیدتری برای فرد در نظر گرفته میشود.
ناگفته نماند که مجازات در صورت ثابت شدن استمنا با شهادت دو مرد عادل یا یک بار اقرار فرد خود ارضا کننده، صورت میگیرد.
عوارض خود ارضایی
برخی برای عمل خود ارضایی آثار جسمی و روحی منفی بیان کردهاند. از پیامدها جسمی این کار میتوان به ضعف مفاصل، لرزش دستت، ضعیف شدن قوای جسمی، عقیم شدن و ضعف بینایی اشاره کرد. از مضرات روحی نیز میتوان از حواس پرتی، اضطراب، انزوا، پرخاشگری، کم نشاط شدن، بی میلی به همسر و دیر ازدواج کردن سخن گفت.[2]
روایاتی که درباره خود ارضایی آمده اند:
درباره خود ارضایی روایات بسیاری نقل شده اند که اغلب آنها در جلد 14 وسائل الشیعه ذکر شدهاند. البته باید توجه داشت که اگر چه تعدادی از این احادیث از لحاظ سندیت مشکل دارند اما برخی از آنها سند معتبری دارند و مجموع آن ها متضافر است و این روایتها مورد قبول و عمل مشهور فقیهان قرار گرفته است. پس ضعف سند روایاتی که ضعیف السند هستند جبران خواهد شد.
و اما روایات:
- شخصی به نام عمار بن موسی از امام جعفر صادق (ع) درباره مردی که با حیوانی آمیزش نماید یا استمنا کرده است، نقل کرده است: « کُلّ ما اَنزَلَ بِه الرَّجُلُ مائَهُ مِن هذا وَ شِبهِه فَهُوَ زِن[3]»، هر عملی از این قبیل و مانند آن، که موج شود انسان نطفهاش را خارج سازد، حکم زنا را دارد و حرام میباشد.
- امام صادق (ع) می فرمایند: « اِنَّ اَمیرَ المُؤمِنینَ(علیه السلام) اُتِىَ بِرَجُل عَبَثَ بِذَکَِره فَضَرَبَ یَدَهُ حَتّى احْمَرَّت ثُمَّ زَوَّجَهُ مِن بَیْتِ الْمالِ»؛ فردی که خود ارضایی کرده بود را به نزد امام علی علیه السلام آوردند (تا او را مجازات کند)، حضرت به اندازهای بر دست او زد که سرخ شد. سپس از بودجه بیت المال مقدمات ازدواج او را مهیا نمود.
- پیامبر خدا (ص) می فرمایند: «ناکح الکَف مَلعون »؛ نکاح کننده با دست خود ملعون است.
- در یکی از نامههای علی بن ریان به امام هادی علیه السلام این سوال آمده: « رَجُلٌ یَکُونُ مَعَ الْمَرْأَةِ لا یُباشِرُها اِلاّ مِنْ وَراءِ ثِیابِها وَ ثِیابَهُ فَیَتَحَرَّکُ حَتّى یُنْزِلُ، مَا الَّذى عَلَیْهِ وَ هَلْ یَبْلُغُ بِه حَدُّ الْخَضْخَضَةِ؟ فَوَقَّعَ (علیه السلام) فى الْکِتابِ: ذلِکَ بالِغٌ اَمْرَهُ[4]»؛ مردی از روی لباس با زنی که او نیز لباس پوشیده بود، ملاعبه نمود و بر اثر این عمل تحریک شده و انزال شد. چه حکمی برای او است؟ آیا حکم استمنا در اینجا جاری می گردد؟ امام در پاسخ فرمودند: بله، حکم استمنا را دارد.
- احمد بن محمد بن عیسی در کتاب نوادر خود از پدرش اینگونه نقل میکند: « سُئِلَ الصّادِقُ (علیه السلام) عَنِ الْخَضْخَضَةِ، فَقالَ: اِثْمٌ عَظیمٌ قَدْ نَهَى اللّهُ عَنْهُ فى کِتابِه وَ فاعِلُهُ کَناکِحِ نَفْسِه و لَوْ عَلِمْتَ بِما یَفْعَلُهُ ما اَکَلْتَ مَعَهُ، فَقالَ السّایِلُ: فَبَیِّنْ لى یَا ابْنَ رَسُولِ اللّهِ مِنْ کِتابِ اللّه فیهِ، فَقالَ: قَوْلُ اللّهِ: (فَمَنِ ابْتَغى وَراءَ ذلِکَ فَاُولئِکَ هُمُ الْعادُونَ) وَ هُوَ مِمّا وَراءَ ذلِکَ»؛ از امام صادق علیه السلام درباره خود ارضایی سوال شد، حضرت فرمودند: گناه بزرگی است که خدای متعال در قرآن مجید از آن نهی نموده است و آن که دست به این کار زشت بزند مانند این است که با خود آمیزش نموده است و اگر می دانستی که چه عملی انجام می دهد با او هم غذا نمی گشتی. سوال کنند پرسید: کدامین آیه قرآن بر حرام بودن این کار دلالت دارد؟ امام فرمودند: آنجا که حق تعالی فرمود: آنان که جز این (استفاده ها جنسی از همسرانشان) را طلب کنند، تجاوزگر هستند. و استمنا مصداق «ماوراء ذلک» در آیه شریفه است[5].
خود ارضایی و روزه – استفتائات آیت الله خامنهای (نقل به مضمون)
برخی از سوالات پرسیده شده:
- حکم شخصی که با آمیزش جنسی حرام یا استمنا یا خوردن و آشامیدن حرام روزه اش را در ماه رمضان باطل نماید چیست؟
پاسخ: در فرض مرقوم لازم است 60 روز روزه بگیرید و یا 60 مسکین را اطعام کند و احتیاط مستحب آنکه هر دو را انجام دهد.
- اگر مکلف بداند استمنا مبطل روزه است اما عمدا انجام دهد، آیا کفاره جمع بر او واجب می شود؟
پاسخ: اگر عمدا خودارضایی کند و منی بیرون بیاید، کفاره جمع بر او واجب نمی شود اما احتیاط مستحب آن است که کفاره جمع را بپردازد.
- در ماه رمضان بدون آنکه آثار استمنا وجود داشته باشد و تنها بر اثر حالتی که زمان مکالمه تلفنی با یک زن نامحرم در خود احساس نمودم منی از من بیرون آمد، با توجه به اینکه مکالمه به قصد لذت نبوده است، خواهشمندم سوال هایم را پاسخ دهید: آیا روزه باطل است؟ اگر که باطل شده کفاره بر من واجب می گردد؟
پاسخ: اگر که از شخص روزه دار بی اختیار منی خارج شود، روزه باطل نمی شود.
- آیا استمنا توسط همسر، حکم استمنا حرام را دارد؟
پاسخ: این عمل جزو موارد استمنا حرام نیست.
- فردی چندین سال عادت به خود ارضایی در ماه رمضان و غیر آن داشته است، حکم نماز و روزه های او چیست؟
پاسخ: خود ارضایی مطلقا حرام است و اگر باعث بیرون آمدن منی شود موجب غسل جنابت نیز می شود و اگر که این کار در حال روزه و در ماه مبارک باشد حکم افطار عمدی با حرام را دارد و اگر نماز و روزه با حالت جنب و بدون غسل و تیمم انجام شود، آن نماز و روزه باطل است و قضای آنها واجب است.
[1] رساله توضیح المسائل مراجع، بنی هاشمی خمینی
[2] سایت ویکی شیعه
[3] وسایل الشیعه، ج 14، ابواب النکاح المحرم، باب 26، ح 1 و باب 28، ح 2.
[4] وسایل الشیعه، ج 14، ابواب نکاح المحرم، باب 30، ح 1.
[5] برگرفته از سایت مکارم دات آی آر
آیه 7 سوره مومنون – سعد الغامدی
فَمَنِ ابْتَغَىٰ وَرَاءَ ذَٰلِكَ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْعَادُونَ
و کسانی که غیر از این طریق را طلب کنند، تجاوزگرند!