سرگذشت پیامبران الهی، همواره یکی از جذابترین و آموزندهترین بخشهای تاریخ ادیان و قرآن کریم بوده است. در میان داستانهای انبیا، پرسشی که ذهن بسیاری از علاقهمندان را به خود مشغول میکند این است که کدام پیامبران زنده هستند؟ آیا همه پیامبران از دنیا رفتهاند یا برخی از آنان به اراده الهی همچنان در قید حیات هستند؟
قرآن کریم و روایات اسلامی، درباره زندگی و سرنوشت برخی از پیامبران مطالبی بیان کردهاند که نشان میدهد خداوند برای آنان تقدیری ویژه رقم زده است. شناخت این حقیقت، علاوه بر آشنایی با تاریخ انبیا، ما را با جلوهای از قدرت بیپایان خداوند و حکمت او در تدبیر جهان آشنا میکند. در این مطلب از معراج النبی، با استناد به آیات قرآن و احادیث معتبر، بررسی خواهیم کرد که کدام پیامبران زنده هستند، دلیل زنده بودن آنان چیست و چه نقشی در آینده جهان و تحقق وعدههای الهی خواهند داشت.
کدام پیامبران زنده هستند؟
حضرت الیاس (ع)
حضرت الیاس (ع) از پیامبران بزرگ و ماندگار الهی است که نام مبارک آن حضرت در قرآن کریم آمده و همواره درباره تقدیر، زندگی و حیات ایشان دیدگاههای گوناگونی در بین مفسران و دانشمندان اسلامی مطرح بوده است.
برخی از مفسران معتقدند که حضرت الیاس همان حضرت خضر (ع) است، در حالی که گروهی دیگر این دو را پیامبرانی مستقل میدانند. بر اساس این دیدگاه، هر دو به اذن الهی زنده هستند، اما مأموریتهای گوناگونی در دنیا بر عهده دارند؛ به گونهای که حضرت الیاس (ع) مأمور هدایت در خشکی و حضرت خضر (ع) مأمور فعالیت در دریاها و جزایر است. در نقل دیگری نیز آمده است که حضرت الیاس در بیابانها و حضرت خضر در کوهستانها مأموریت دارند و خداوند به هر دو عمر طولانی و ویژهای عطا کرده است.
خداوند متعال در سوره صافات، از حضرت الیاس (ع) با نهایت احترام و تجلیل یاد میکند. در آیه ۱۳۰ این سوره میفرماید:
«سَلَامٌ عَلَى إِلْ يَاسِينَ»
«سلام بر الیاسین.»
سپس در آیه ۱۳۲ میفرماید:
«إِنَّهُ كَانَ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ»
بدون شک او از بندگان با ایمان ما بود.»
مفسران درباره واژه «إلیاسین» دیدگاههای مختلفی بیان کردهاند. قول مشهور و معتبر آن است که «إلیاسین» همان الیاس است که برای تعظیم و تکریم، «یاء» و «نون» به پایان نام او اضافه شده است. برخی نیز گفتهاند که چون نام پدر حضرت الیاس، «یاسین» بوده، به همین دلیل قرآن کریم از ایشان با عنوان «إلیاسین» یاد کرده است.
در هر صورت، این آیات نشاندهنده جایگاه والا و مقام معنوی حضرت الیاس (ع) نزد پروردگار است؛ پیامبری که خداوند بر او سلام فرستاده و او را در شمار بندگان مؤمن و برگزیده خود معرفی کرده است.
اما در کتاب المیزان روایتی از بحارالانوار نقل شده که به عروج حضرت الیاس (ع) اشاره دارد. با این حال، علامه طباطبایی پس از نقل این روایت تصریح میکند که با دقت در محتوای آن، ضعف و سستی روایت آشکار میشود و نمیتوان آن را به عنوان دلیلی قطعی پذیرفت.
حضرت ادریس (ع)
بسیاری از مفسران و مورخان ادریس را جد پدر نوح میدانند. قرآن در مورد ایشان تنها دو بار، آن هم به صورت اشارهی کوتاه، حرف به میان آورده است.
در قرآن در مورد او تعبیر رفعناه مکانا علیّا، یعنی او را به مکانی والا، بالا بردیم، به کار رفته است که هدف از این آیه مورد اختلاف قرار گرفته است.
تعدادی از مفسران، منظور از مکان والا را عظمت و مقام معنوی حضرت ادریس و بعضی دیگر بلندی مکان حسی او دانسته اند. تفسیر بزرگ نمونه که معنای اول را قبول دارد، شاهدی هم از قرآن کریم برای تأیید این معنا آورده است که یوسف به برادران خود که کار خلافی انجام داده بودند فرمود: انتم شر مکاناً شما از نظر مقام و منزلت بدترین مردم هستید.
پس طبق معنایی که این تفسیر انتخاب میکند، زنده بودن ادریس زیر سؤال می رود و نمیتوان زنده بودن را از آیه شریفه استفاده کرد.
حضرت عیسی (ع) و نقش ایشان در دوران ظهور حضرت مهدی (عج)
حضرت عیسی مسیح (ع) یکی از پیامبران بزرگ الهی و از پیامبران صاحب کتاب است که جایگاه ویژهای در بین دینهای آسمانی دارد. بر اساس مطالب ارزشمند قرآن کریم، برخلاف باور مسیحیان کنونی درباره کشته شدن و به صلیب رفتن ایشان، حضرت عیسی (ع) به صلیب کشیده نشد؛ بلکه این امر بر دشمنان او نشان داده شد و خداوند متعال او را به سوی خود بالا برد. همچنین در روایات اسلامی آمده است که آن حضرت زنده است و در هنگام ظهور حضرت مهدی (عج) به زمین برمیگردد.
بر اساس روایات، حضرت عیسی (ع) در زمان ظهور امام مهدی (عج) از آسمان به زمین میآید و در کنار یاران آن حضرت قرار میگیرد. یکی از جلوههای مهم این حضور، نماز خواندن این پیامبر پشت سر حضرت مهدی (عج) است که نشانهای از جایگاه والای امامت و رهبری آن حضرت و پیوند بین ادیان الهی در مسیر توحید و عدالت به شمار میرود.
حضرت عیسی (ع) پس از ظهور، از آیین اسلام پیروی کرده و در گسترش عدالت، حقیقت و معارف الهی همراه امام مهدی (عج) خواهد بود. در روایات آمده است که آن حضرت با مبارزه با انحرافات و باورهای غلط، زمینه و شرایط گسترش توحید و هدایت انسانها را آماده میکند و با روشنگری خود بسیاری از مردم جهان، بهویژه پیروان مسیحیت، را به سوی حقیقت هدایت میکند.
نقش حضرت عیسی (ع) در حکومت جهانی حضرت مهدی (عج) تنها یک حضور ساده نیست، بلکه ایشان به عنوان پیامبری بزرگ، با جایگاه معنوی و معجزات الهی، در تحقق و توسعه آرمانهای الهی، گسترش صلح و عدالت و مقابله با ظلم و فساد نقش مهمی بر عهده میگیرد. حضور ایشان باعث میشود بسیاری از اختلافات دینی کم شده و انسانها به سوی یکتاپرستی و ارزشهای الهی نزدیکتر شوند.
در برخی روایات آمده است که حضرت عیسی (ع) پس از سالها زندگی در دوران پس از ظهور، رحلت میکند و در سرزمین مقدس، در کنار آرامگاه مادر بزرگوارش حضرت مریم (س) به خاک سپرده خواهد شد. بازگشت حضرت عیسی (ع) یکی از نشانههای بزرگ ظهور است و پیامآور پیروزی حق، عدالت و حقیقت بر باطل در سراسر جهان خواهد بود.
حضرت خضر(ع)؛ پیامبر جاودان و یاور حضرت مهدی(عج)
حضرت خضر(ع) از شخصیتهای شگفتانگیز و اسرارآمیز تاریخ دوست داشتنی انبیا است که درباره زندگی ایشان مطالب زیادی در منابع اسلامی نقل شده است. هرچند تعدادی او را پادشاه، دانشمند یا مردی صالح دانستهاند، اما بیشتر منابع معتبر شیعه و اهل سنت بر پیامبر بودن حضرت خضر(ع) تأکید دارند.
همچنین به داستان حضرت خضر و حضرت در سوره كهف آیات ۶۵ تا ۸۲ اشاره شده است.
بر اساس روایات، حضرت خضر(ع) از فرماندهان سپاه ذوالقرنین بود و در سفری همراه او به «آب حیات» دست پیدا کرد و از آن نوشید. امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) میفرمایند: «خضر از آب حیات نوشید و هر کس از آن بنوشد تا روز قیامت زنده خواهد ماند.» به همین دلیل مشهور میان محدثان و مفسران آن است که حضرت خضر(ع) تا پیش از قیامت زنده است.
اگرچه در مورد زندگی ایشان اطلاعات کامل در دست نیست، اما بر اساس روایات، زندگی حضرت خضر(ع) را میتوان در سه دوره خلاصه کرد:
دوران غیبت و پنهانزیستی:
در این دوره، حضرت خضر(ع) از دیدگان مردم پنهان بود و گزارش روشنی از زندگی ایشان در منابع تاریخی وجود ندارد.
دوران حضور در کنار پیامبران و اولیای الهی:
حضرت خضر(ع) در این مرحله برای برخی از پیامبران، از جمله حضرت موسی(ع)، آشکار شد. همچنین در روایات، از دیدارها و همراهی ایشان با پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) نقل شده است و گفتههای بسیاری در مورد و همنشینی ایشان با اهلبیت(ع) وجود دارد.
دوران ظهور حضرت مهدی(عج):
روایات بیان میکنند که حضرت خضر(ع) در عصر ظهور، از یاران معروف و وزیران شایسته حضرت مهدی(عج) خواهد بود. ایشان در نهضت جهانی آن حضرت نقش مهمی ایفا کرده و در نبردهای حق علیه باطل شرکت خواهد داشت. همچنین در برخی روایات آمده است که حضرت خضر(ع) به دست دجال به شهادت میرسد، اما به اذن الهی دوباره زنده میشود و به یاری حضرت مهدی(عج) ادامه میدهد.
حضرت خضر(ع) در فرهنگ اسلامی، جلوهای از حیات الهی و بندگی خالص است؛ شخصیتی که با وجود پنهان بودن از چشم مردم، همیشه در راه تحقق اراده الهی و یاری بندگان صالح خدا نقش داشت و در پایان تاریخ نیز در کنار منجی موعود، حضرت ولیعصر(عج)، حضور خواهد داشت.
سخن پایانی
بر اساس آیات قرآن کریم و روایات اسلامی، موضوع زنده بودن چند نفر از پیامبران از مسائل قابل توجه در معارف دینی است. هرچند درباره حضرت ادریس(ع) و حضرت الیاس(ع) میان مفسران دیدگاههای متفاوتی وجود دارد، اما درباره زنده بودن حضرت عیسی(ع) و حضرت خضر(ع) روایات فراوانی نقل شده است. آنچه اهمیت بیشتری دارد، درسهایی است که از زندگی این پیامبران یاد میگیریم. درس ایمان، صبر، بندگی، توکل و امید به تحقق وعدههای الهی. یادآوری سرگذشت آنان، ایمان انسان را به قدرت بیپایان خداوند محکمتر میکند و دلها را به آینده روشن حکومت عدل الهی و ظهور حضرت مهدی(عج) امیدوار میکند؛ آیندهای که در آن حق بر باطل پیروز خواهد شد و عدالت سراسر جهان را فرا خواهد گرفت.