یکی از سوالاتی که اغلب پرسیده میشود این است که آفرینش جهان در 6 روز یا 8 روز انجام شده است؟ اگر که آفرینش دنیا در شش روز است پس آیات 9 تا 12 سوره فصلت چه میگویند؟ در آن آیات مجموع روزهایی که خداوند به خلقت آسمان ها و زمین اختصاص داده است 8 روز است! با ما باشید؛ در ادامه به این سوال پاسخ می دهیم.
در این مقاله ابتدا آیاتی که نشان دهنده آفرینش در شش روز هستند مورد بررسی قرار می گیرند. سپس به تفاسیری که درباره آیات 9 تا 12 سوره فصلت بیان شده اند، اشاره می شود و در آخر، به طور خلاصه به این سوال پاسخ داده می شود که آیا خلقت آسمان ها و زمین در شش روز اتفاق افتاده یا هشت روز.
آیاتی که در آن ها به آفرینش جهان در 6 روز اشاره شده است:
- سوره اعراف آیه 54
“همانا پروردگارتان، خداوندی است که آسمانها و زمین را در 6 روز (یا 6 دوران) خلق کرد، سپس به تدبیر عالم هستی پرداخت؛ با شب، روز را می پوشاند؛ و شب به دنبا روز به سرعت در حرکت است …”
- سوره فرقان آیه 59
“همان (خداوندی) که آسمان ها و زمین و هر آنچه را بین این دو وجود دارد، در شش روز (دوران) خلق کرد …”
- سوره حدید آیه 4
“اوست خداوندی که آسمان ها و زمین را در شش روز خلق نمود سپس بر عرش (تدبیر عالم هستی) قرار گرفت …”
- سوره هود آیه 7
“و او کسی است که آسمان ها و مین را در 6 روز خلق نمود، در حالی که تخت فرمانروایی اش بر آب …”
- سوره سجده آیه 4
“الله آن کسی است که آسمان ها و زمین و هر آنچه میان آن ها است همه را در شش روز خلق کرد …”
- سوره یونس آیه 3
“خالق و پروردگارتان یقینا خداست که جهان را از آسمانها و زمین در 6 روز آفرید. سپس ذات مقدس او بر عرش…”
- سوره ق آیه 38
“همانا ما آسمان ها و زمین و آنچه را بین آنها است را در 6 روز خلق کردیم و هیچ خستگی و رنجی به ما نرسید”
تفسیر آیات 9 تا 12 سوره فصلت با محوریت ایام آفرینش
در آیه های نهم تا دوازدهم سوره خداوند می فرماید: بگو: آیا شما به آن کس که زمین را در دو روز خلق نمود، کفر می ورزید و برایش همانندهایی قرار می دهید؟! او پروردگار عالمیان است! (9)، او در زمین کوه های استواری پدید آورد و برکاتی در آن آفرید، و قوت و ارزاق اهل زمین را در چهار روز مقدر و معین نمود (آن هم) یکسان و به اندازه برای تقاضا کنندگان (10)، سپس به آفرینش آسمان ها پرداخت، در حالی که به صورت دود بود؛ پس به آن و زمین گفت: خواه یا ناخواه بیایید. آن ها گفتند: ما از روی طاعت (فرمانبردار) آمدیم (11)، پس آن ها را به شکل هفت آسمان در دو روز خلق کرد، و در هر آسمانی کار آن را وحی (مقرر) نمود، و آسمان پایین را با چراغ هایی(ستاره ها) زینت بخشیدیم، و آن را (با شهاب ها از ورود و استراق سمع شیطان) حفظ نمودیم. این تقدیر خداوند مقتدر دانا می باشد (12).
در تفسیر نمونه، آیت الله مکارم شیرازی با یک سوال در این باره شروع کرده و پاسخ هایی که مفسران داده اند را به اشتراک می گذارد.
ایشان پس از تفسیر بخشی از آیه (یا آیات) می گوید که سوال مهمی در اینجا مطرح می شود و آن پرسش این است: چطور می شود که در آیه های مورد بحث، آفرینش زمین در دو روز، کوه ها، برکات و غذاها در چهار روز و خلقت آسمانها در دو روز بیان شده است که در مجموع هشت روز می شوند؟ در حالی که آیه های بسیار از قرآن به آفرینش در 6 روز (دوران) اشاره شده است.
مفسران به دو تفسیر را برای این موضوع بیان کرده اند:
- تفسیر نخست مشهور است. آنجا که گفته شده چهار روز، مقصود تتمه چهار روز است، به این ترتیب در دو روز نخست از این چهار روز زمین خلق شد و در دو روز بعد دیگر ویژگی های زمین، به علاوه آفرینش آسمان ها در دو روز که در مجموع شش روز می شوند.
همانند این تعبیر در زبان عرب و همچنین زبان فارسی وجود دارد. مثلا گفته می شود از اینجا تا مکه ده روز طول می کشد و تا مدینه 15 روز، به این معنا که فاصله مکه تا مدینه پنج روز است و ده روز فاصله اینجا تا شهر مکه.
البته لازم به ذکر است که اگر آیه های متعدد خلقت در شش روز نبود، تفسیری این چنین مقبول نبود اما به دلیل اینکه آیه های قرآنی همدیگر را تفسیر می کنند و قرینه هم هستند، تفسیر بالا به خوبی پذیرفته می شود.
- پاسخ دوم این است: چهار روز یا همان “اربعه ایام” به آغاز آفرینش مرتبط نیست و به فصول چهارگانه سال اشاره دارد که مبداء پیدایش ارزاق و پرورش مواد غذایی آدم ها و دیگر جانداران است.
این تفسیر، ایراداتی دارد: اولاً، هماهنگی بین جملات آیه را بر هم میزند. چون که در مورد آفرینش آسمان و زمین، «یوم» به معنای دوره آغازین خلقت است، در حالی که این تفسیر آن را در مورد ویژگیهای زمین و مواد غذایی، به معنای فصول سال در نظر گرفته میشود که به طور پیوسته تکرار میشوند. ثانیاً، این تفسیر باعث میشود که از شش روز آفرینش، تنها دو روز مربوط به آفرینش زمین و دو روز مربوط به آفرینش آسمانها ذکر شود و دو روز باقیمانده که مربوط به آفرینش موجودات بین زمین و آسمان است («ما بینهما») بهکلی نادیده گرفته شود. بنابراین، این تفسیر، کامل و جامع نیست.
پاسخ به سوال آفرینش جهان در 6 روز یا 8 روز؟
بر اساس آنچه که در بخش های قبلی بیان شد می توان گفت آفرینش جهان در شش روز اتفاق افتاده است نه در هشت روز و مقصود از روز هم دوران است نه روز به معنای امروزی آن، چرا که شب و روز پس از آفرینش پدید آمدند.
آیه 59 سوره فرقان – محمد ایوب
الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَىٰ عَلَى الْعَرْشِ ۚ الرَّحْمَٰنُ فَاسْأَلْ بِهِ خَبِيرًا
همان (خدایی) که آسمانها و زمین و آنچه را میان این دو وجود دارد، در شش روز [= شش دوران] آفرید؛ سپس بر عرش (قدرت) قرار گرفت (و به تدبیر جهان پرداخت، او خداوند) رحمان است؛ از او بخواه که از همه چیز آگاه است!