سیمای کارگزاران حکومت در احادیث

سیمای کارگزاران حکومت در احادیث

سیمای کارگزاران حکومت در احادیث نقل شده از ائمه اطهار علیهم السلام آمده است و برای آنان در راستای برخورداری از یک حکومت اسلامی درست، شروط سخت و سنگینی در نظر گرفته شده که بدون لحاظ نمودن و در نظر گرفتن آن‌ها هیچ گاه این حکومت محقق نمی‌گردد. در واقع آدمی فطرتا موجودی مدنی است. پس برای ادامه حیات و اداره بخش اجتماعی زندگی خود که بخش عظیم و مهمی به شمار می‌رود ناچار به ایجاد حکومت است؛ بدین جهت می‌بایست برای اداره بهتر جامعه امور و کارها را تقسیم و افرادی ذی صلاح برای تصدی آن‌ها انتخاب شوند. لازم است تمامی کارگزاران دوشادوش هم برای محقق ساختن هدف حکومت گام بردارند و تمامی افراد تحت نظارت مستمر باشند تا صلاحیتشان بازبینی شده و پس از آسیب شناسی درصدد رفع آن بر آیند؛ از این رو در جامعه اسلامی که حکومتی اسلامی بر پایه قوانین متقن دینی لازم است، کارگزاران می‌بایست به شیوه‌ای درست انتخاب شوند و خود برای اداره بهتر جامعه لازم است مواردی را متذکر شده و آن‌چه را که خدا فرموده و ائمه اطهار علیهم السلام تبیبن نموده و تفسیر کرده‌اند را نصب العین قرار دهند تا مبادا جامعه اسلامی با اضمحلال رو به رو گردد. در این مطلب گزیده‌ای از مجموعه بزرگی از احادیث و روایات مرتبط با حکومت برای بهره‌مندی شما بزرگواران به نگارش در آمد.

سیمای کارگزاران حکومت در احادیث
سیمای کارگزاران حکومت در احادیث

سیمای کارگزاران حکومت در کلام ائمه اطهار (ص)

رسول خدا (ص)

  • مَنْ اَمَّ قَوْماً وَفیهِمْ مَنْ هُوَ اَعْلَمُ مِنهُ لَمْ یَزَلْ اَمْرُهُمْ اِلَى السِّفالِ اِلى یَوْم الْقیامَهَ[۱]

آن‌که پیشوایی جمعیتی را بر عهده بگیرد در صورتی‌که میانشان داناتر از او هست، همواره کارشان تا به روز جزا رو به انحطاط خواهد رفت.

امام علی (ع)

  • اِعْلَمْ یا رُفاعَهُ اِنَّ هذِهِ الاَمارَهَ اَمانَهٌ، فَمَنْ جَعَلَها خِیانَهً فَعَلَیْهِ لَعْنَهُ اللهِ اِلى یَوْمِ الْقِیامَهِ، وَ مَنْ اِسْتَعْمَلَ خائِناً فَاِنَّ مُحَمَّداً(صلى الله علیه وآله)بَرِئ مِنْهُ فى الدُّنْیا وَ الآخِرَهِ[۲]

حضرت علی (ع) به قاضی اهواز که رفاعه نام داشت این چنین نوشت: آگاه باش ای رفاعه! این حکومت امانت الهی است، هر آن‌که در آن خیانت نماید لعنت خداوند متعال تا به روز جزا بر او باد، و هر آن‌کس خائنی را به کار گیرد (بر منصبی بگمارد) محمد (ص) در دنیا و آخرت از او بیزار (بری) است.

  • وَ قَدْ عَلِمْتُمْ اَنَّهُ لایَنْبَغى اَن یَکُونَ الْوالى عَلَى الْفُرُوجِ وَ الدِّماءِ وَ الْمَغانِمِ وَ الاَحْکامِ وَ اِمامَهِ الْمُسْلِمینَ; اَلْبَخیلُ، فَتَکُونَ فى اَمْوالِهِمْ نَهْمَتُه، وَلا الْجاهِلُ فَیُضِلَّهُمْ بِجَهْلِهِ، وَلا الْجافى فَیَقْطَعهُمْ بِجِفائِه، وَلا الخائِفُ لِلدُّوَلِ، فَیَتَّخِذَ قَوْماً دُوْنَ قَوم، وَلا الْمُرتَشِى فى الْحُکْمِ فَیَذْهَبُ بِالْحُقُوقِ وَ یَقِفُ بِها دُوْنَ الْمَقاطِعِ، وَلا الْمُعَطِّلِ لِلْسُنَّهِ فَیُهْلِکَ الاُمَّهَ[۳]

و شما آگاهید که آن‌کس که بر نوامیس، خون‌ها، غنیمت‌ها، احکام و پیشوایی مسلمانان حکومت می‌کند نمی‌بایست بخل بورزند (بخیل باشد)؛ مبادا در جمع کردن اموال آن‌ها برای خود حرص بورزد و همچنین نباید نادان باشد که جهل او آنان را گمراه نماید و نه جفاکار که پیوند میان آن‌ها را بردارد و نه ظالم که عده‌ای بی سبب بر عده‌ای دیگر مقدم داشته شوند و نه رشوه‌خوار در قضاوت که حقوق آنان را زیر پا گذارد و در رساندن حق به صاحب آن کوتاهی نماید و نه تعطیل کننده سنت رسول خدا (ص) که امت را به سوی نابودی سو می‌دهد (هیچ یک از این اشخاص سزاوار حکومت، وزارت و ولایت نمی‌باشند)

  • اَحبِبْ لِعامَّهِ رَعِیَّتِکَ ما تُحِبُّ لِنَفْسِکَ وَ اَهْلِ بَیْتِکَ، و اَکْرِهْ لَهُمْ ماتَکْرَهُ لِنَفْسِکَ وَ اَهْلِ بَیْتِکَ فَاِنَّ ذلک اَوْجَبُ لِلحُجَّهِ وَ اَصْلَحُ لِلرَّعِیَّهِ[۴].

از دستوراتی که امام علی (ع) به محمد بن ابی بکر زمانی‌که به زمامداری مصر انتخاب گردید، داد، این بود: برای عموم مردم آن چیزی را دوست داشته باش که برای خویش و خانواده‌ات دوست داری و برایشان آن چیزی را ناپسند بدان که برای خود و خانواده خود ناپسند می‌شماری زیرا این کار منطقت را قوی‌تر کرده و مردم را به خوبی و اصلاح نزدیک‌تر می‌کند.

کارگزاران حکومت-مجلس شورای اسلامی
کارگزاران حکومت-مجلس شورای اسلامی
  • ثَلاثٌ اِنْ حَفِظْتَهُنَّ وَ عَلِمْتَ بِهِنَّ کَفَتْکَ ما سِواهُنَّ، و اِنْ تَرَکْتَهُنَّ لَم یَنْفَعْکَ شَیئ سِواهُنَّ.قالَ: وَ ما هُنَّ یا اَبَالْحَسَنْ؟قالَ: اِقامَهُ الْحُدودِ عَلَى الْقَریبِ وَ الْبَعیدِ، وَ الحُکْمُ بِکِتابِ اللهِ فِى الرِّضا وَ السَّخَطِ، وَ الْقِسْمُ بِالْعَدْلِ بَیْنَ الاَحْمَرِ وَ الاَسْودِ.فقالَ عُمَرْ: لَقَدْ اَوْ جَزْتَ وَ اَبْلَغْتَ![۵]

در حدیثی آمده که امام علی (ع) به عمر بن خطاب فرمود: سه چیز است که اگر آن را به خوبی حفظ کرده و به آن عمل کنی تو را از امور دیگر بی نیاز خواهد کرد و اگر که آن‌ها را ترک کنی چیزی جز آن تو را سود نمی‌بخشد. عمر بن خطاب عرض نمود: ابو الحسن آن‌ها چیست؟ حضرت فرمود: اجرا نمودن حدود الهی نسبت به افراد دور و نزدیک، حکم بر اساس کتاب الهی در هنگام خشنودی و غضب و تقسیم کردن بیت المال به عدالت در بین سیاه و سفید. عمر گفت: حقا که مختصر گفتی و حق مطلب را ادا نمودی.

  • آلَهُ الرِّیاسَهِ سِعَهُ الصَّدْرِ[۶].

ابزار ریاست سعه صدر و گشادگی روح و فکر و تحمل بسیار است.

امام صادق (ع)

  • ثَلاثَه تَجِبُ عَلَى السُّلْطانِ لِلْخاصَّهِ وَ الْعامَّهِ; مُکافَاهُ الُْمحْسِنَ بِلاِحْسانِ لِیَزْدادُوا رَغْبَهً فیهِ، وَ تَغَمُّذُ ذُنُوب الْمْسِیئِ لِیَتُوبَ وَ یَرْجِعَ عَنْ غیِّهِ، وَ تَأَلُّفَهُمْ جَمیعاً بِالاِحْسانِ وَ الاِنْصافِ[۷]

سه کار بر فرمانروا یا حاکم اسلامی لازم است که در ارتباط با خواص و عوام انجام دهد؛ افراد نیکوکار را جزای نیک دهد تا برای انجام کار نیک تشویق گردند و گنهکاران را پرده پوشی کند تا از معصیت خود توبه نمایند و همه را زیر چتر احسان و انصاف خویش جمع کند.

  • اَلْعالِمُ بِزَمانِهِ لاتَهْجُمُ عَلَیْهِ اللَّوابِسُ[۸]

آن که به زمان خود (اوضاع) آگاه باشد، مسائل پیچیده و گمراه کننده به او هجوم نخواهند برد.

  • مَنْ دَعَى النّاسَ اِلى نَفْسِهِ وَ فیهِمْ مَنْ هُوَ اَعْلَمُ مِنْهُ فَهُوَ مُبْدِع ضآلّ[۹]

آن‌کس که مردم را به خود دعوت نماید در صورتی‌که در میانشان داناتر از او وجود دارد، او بدعت گزار و گمراه می‌باشد.

امام کاظم (ع)

  • اِنَّ السُّلطانَ الْعادِلَ بِمَنْزِلَهِ الْوالِدِ الرَّحیمِ فَاَحِبُّوا لَهُ ما تُحِبُّونَ لاَنْفُسِکُمْ وَاَکْرِهُوا لَهُ ما تَکْرَهُونَ بِاِنْفُسِکُمْ[۱۰]

همانا فرمانروای عادل به مانند پدری مهربان است؛ پس برای او آن‌چه را که برای خویش دوست می‌دارید، دوست داشته باشید و ناپسند دارید برای او هر چه را که برای خویشتن ناخوش می‌دارید.

نکته: در برخی از روایت‌ها فرمانروا عادل همچون پدر به شمار می‌رود و به احاد مردم سفارش شده که همانند پدر او را محترم شمرده و گرامی دارند. البته که مقصود از این کلام این است که او نیز به چشم فرزندی به مردم نگاه کند. در واقع رابطه‌ای قوی همچون رابطه پدر فرزندی میان او و مردمش برقرار می‌شود.

  • آیه ۵۸ سوره نساء_ محمد حسین سعیدیان

إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُکُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَىٰ أَهْلِهَا وَإِذَا حَکَمْتُمْ بَیْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْکُمُوا بِالْعَدْلِ ۚ إِنَّ اللَّهَ نِعِمَّا یَعِظُکُمْ بِهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ کَانَ سَمِیعًا بَصِیرًا

خداوند به شما فرمان می‌دهد که امانتها را به صاحبانش بدهید! و هنگامی که میان مردم داوری می‌کنید، به عدالت داوری کنید! خداوند، اندرزهای خوبی به شما می‌دهد! خداوند، شنوا و بیناست.

دانلود

منابع:

[۱] وسائل، ج۵، ص۴۱۵، ب ۲۶

[۲] دعائم الاسلام، جلد ۲، صفحه ۵۳۱

[۳] نهج الباغه، خطبه ۱۳۱

[۴] بحار الانوار، ج۷۲، ص۲۷

[۵] بحارالانوار، ج۷۲، ص ۳۴۹، ح۵۳

[۶] نهج البلاغه، کلمات قصار۱۷۶

[۷] بحار الانوار، ج۷۵، ص ۲۳۳

[۸] اصول کافی، ج۱، ص۲۷

[۹] سفینه البحار، ج۲، ماده علم.

[۱۰] وسائل الشیعه، ج۱۸، ص۴۷۲، ح۱

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

− 2 = 4