نشانه های خصائل خوب و بد در احادیث

نشانه های خصائل خوب و بد در احادیث

خداوند این‌چنین آیات و نشانه‌ها را برایتان بیان می‌کند، شاید که اندیشه کنید[۱]. جهان مملو از نشانه هاست؛ نشانه های که می‌توان با توجه کردن به آن‌ها، برای رسیدن به مقصد، مسیر درست را پیمود. در حقیقت آدمی از روزی که چشم به این جهان باز می‌کند در مسیر قرار می‌گیرد، مسیری که سرتاسر نشانه و آیت است برای هدایت انسان؛ انسانی که مختار است و خود انتخاب کننده آخر مسیر است. اوست که سعادت یا شقاوت ابدی را برای خویش با کنش، واکنش و اعمالش در این جهان به ارمغان خواهد آورد و تعیین کننده پایانی زیبا یا ناراحت کننده است. پس بهتر آن است آدمی با شناخت نشانه‌ها، هوشیارانه این راه را برای رشد و رسیدن به کمال و خوشبختی دنیوی و سعادت اخروی طی کند. آن‌چه که در ادامه این مطلب با عنوان «نشانه های خصائل خوب و بد در احادیث»، می‌آید سخنان گهربار ائمه اطهار علیهم السلام است که در آن‌ها نشانه ها و علامت‌هایی در ارتباط با مسائل و موضوعات اخلاقی و تربیتی بیان شده است که می‌توان با توجه به آن‌ها نشانه های خوب را در خود برای رسیدن به کمال رشد داده و اگر که از میان نشانه‌های بد در خویتش اثری مشاهده نموده برای به خطا نرفتن آن‌ها را از میان برداشت و حذف کرد.

نشانه های خصائل خوب و بد در احادیث
نشانه های خصائل خوب و بد در احادیث

نشانه های خصائل خوب و بد در کلام پیامبر (ص)

نشانه شخص شاکر

  • وَ امّا عَلامَهُ الشّاکِرِ فَاَرْبَعَهٌ: اَلشُّـکْرُ فِى النَّعْماءِ وَ الصَّبْرُ فِى الْبَلاءِ وَ الْقُنُوعُ بِقِسْمِ اللّهِ وَ لا یَحْمِدُ وَ لا یُعَظِّمُ اِلاَّ اللّهَ.[۲]

و اما نشانه های فرد شاکر چهار چیز است: شکر درنعمتها، صبر در بلا، قناعت به قسمت الهی، تنها ستایش و تعظیم خداوند (به غیر خدا کسی را شُکر نکرده و تعظیم نمی‌کند).

نشانه صابر

  • عَلامَهُ الصّابِرِ فى ثَلاثٍ: اَوَّلُها اَنْ لا یَکْسِلَ وَالثّانِیَهُ اَنْ لا یَضْجُرَ وَالثّالِثَهُ اَنْ لا یَشْکُو مِنْ رَبِّهِ عَزَّوَجَلَّ، لاَِنّهُ اِذا کَسِلَ فَقَدْ ضَیَّعَ الْحَقَّ وَ اِذا ضَجَرَ لَمْ یُؤَدِّ الشُّکْرَ وَ اِذا شَکى مِنْ رَبِّهِ عَزَّوَجَلَّ فَقَدْ عَصاهُ[۳]

نشانه‌های شخص صابر در سه چیز است: اول آن‌که تنبلی نمی‌کند، دوم آن‌که بی تابی نکرده و بی حوصله نمی‌باشد و سوم آن‌که از پروردگار عز و جل خویش گله و شکایت نمی‌کند؛ چرا که او اگر که تنبلی کند، حق را گم خواهد کرد و اگر بی تابی نماید، شُکر را به جای نخواهد آورد و اگر که از پروردگار خویش شکایت کند، معصیت او را خواهد کرد.

نشانه نیکوکار

  • اَمَّا عَلامَهُ الْبارِّ فَعَشَرَهٌ: یـُحِـبُّ فِى اللّه ِ و یُبْـغِضُ فِى اللّه ِ وَ یُصاحِبُ فِى اللّه ِ وَ یُفارِقُ فِى اللّه ِ وَ یَغْضِبُ فِى اللّه ِ وَ یَرْضى فِى اللّه ِ وَ یَعـْمَلُ لِلّهِ وَ یـَطـْلـُبُ اِلـَیْهِ وَ یَخْشَعُ لِلّهِ … وَ یُحْسِنُ فِى اللّه ِ.[۴]

و اما نشانه های فرد نیکوکار ده چیز است: محبتش برای خدا و کینه‌اش برای خداست، دوستی و مفارقتش نیز برای خداست، در راه خدا خشم می‌کند و خشنودی او برای خداوند است، برای حق تعالی کار می‌کند و به سمت او طلب می‌نماید، برای خدای متعال خشوع می‌ورزد و در راه او نیکی می‌کند.

نشانه ستمکار

  • وَ اَمّا عـَلامَهُ الظّالِمِ فَاَرْبـَعَهٌ: یَظْلِمُ مَنْ فَوْقَهُ بِالْمَعْصِیَهِ وَ یَمْلِکُ مَنْ دُونَهُ بِالْغَلَبَهِ وَ یُبْغِـضُ الْحَـقَّ وَ یُظْهـِرُ الظـُّلْمَ.[۵]

و اما نشانه‌های شخص ستمکار چهار چیز است: نافرمانی بالاتر (مافوق) خویش را می‌کند، به پایین‌تر از خود زورگویی می‌کند، دشمنی حق را می‌کند و آشکارا ظلم روا می‌دارد.

نشانه منافق

  • آیَهُ الْمُنافِقِ ثلاثٌ: اِذا حَدَّثَ کَذِبَ، وَ اِذَا وَعَدَ اَخْلَفَ، وَاِذَا ائْتُمِنَ خانَ[۶]

نشانه‌های منافق سه چیز است: هر گاه سخن بگوید، دروغ است، چون وعده کند، خلاف آن انجام می‌دهد و هر زمان به او امانتی سپرده شود، خیانت ورزد.

نشانه خشم و رضای خداوند

  • عَلامَهُ رِضَى اللّهِ عَزّوجَلَّ فى خَلْقِهِ عَدْلُ سُلْطانِهِمْ وَرَخْصُ اَسْعارِهِم وَعَلامَهُ غَضَبِ اللّه عَزَّوَجَلَّ على خَلْقِهِ جَوْرُ سُلْطانِهِمْ وَغَلاءُ اَسْعارِهِمْ[۷]

و نشانه خشنودی خداوند عز و جل در میان خلق خویش، در عدالت فرمانروای (حکومت) آنها و ارزانی قیمت‌هایشان می‌باشد و نشان خشم و غضب الهی در بین خلق خود نیز ستم فرمانروایشان و گرانی قیمت‌هایشان است.

نشانه های خصائل خوب و بد در سخن امامان (ع)

نشانه فرد عاقل

  • الامام علی (ع): اَدَلُّ شَیْىٍ عَلى غَزارَهِ الْعَقْلِ حـُسْنُ التـَّدْبیـرِ[۸]

امام علی (ع): تدبیر خوب بیش از هر چیزی، نشان از فراوانی عقل است.

  • الامام موسی بن جعفر (ع): یا هِشامُ! اَنّ اَمیرَالْمُؤمِنینَ علیه السلام کانَ یَقُولُ: اِنَّ مِنْ عَلامَهِ الْعاقِلِ اَنْ یَکُونَ فیهِ ثَلاثُ خِصالٍ: یـُجـیبُ اِذا سـُئِـلَ، وَ یَنْطِقُ اِذا عَجَزَ الْقَوْمُ عَنِ الْکَلامِ، وَ یُشیرُ بِالرَّأىِ الَّذى فیهِ صَلاحُ اَهْلِـهِ[۹]

امام کاظم (ع): ای هشام! همانا امیر مومنان علیه السلام می‌فرمودند: همانا از نشانه‌های فرد عاقل این است که سه خصلت در او باشد: پاسخ دهد اگر که از او سوال گردد، سخن گوید درزمانی که دیگران از سخن ناتوان گشتند و نظری را که صلاح اهل او در آن می‌باشد را بیان نماید.

نشانه غافل

  • الامام علی (ع): کـَفى بِالْمـَرْءِ غـَفْلـَهً اَنْ یَصْرِفَ هَمَّهُ فیما لا یَعنیهِ[۱۰]

امام علی (ع): در غفلت آدمی، همبن بس که سعی خویش را برای چیزی صرف می‌کند که نه به درد او می‌خورد و نه به کار او خواهد آمد.

نشانه جاهل

  • الامام علی (ع): لا تَرَى الْجـاهِلَ اِلاّ مُفْرِطا اَوْ مُفَرِّطا[۱۱]

امام علی علیه السلام فرمودند: شخص جاهل را جز در دو حالت افراط یا تفریط نخواهی دید. بدین معنا که شخص جاهل یا اهل افراط است یا تفریط می‌کند.

نشانه ریاکار

  • الامام علی (ع): ثَلاثُ عَلاماتٍ لِلْمُرائى: یَنْشِطُ اِذا رَأىَ النّاسَ وَ یَکْسِلُ اِذا کانَ وَحْدَهُ وَ یُحِبُّ اَنْ یُحْمَدَ فِى جَمیعِ اُمُورِهِ.[۱۲]

امام علی (ع): سه چیز نشانه شخص ریاکار است: هر زمان مردم را ببیند، به نشاط آید و هر گاه تنها گردد، بی حال و کسل است و دوست دارد در تمامی امورش از او تعریف کرده و ستایشش کنند.

ریاکاری
ریاکاری

نشانه شخص حسود

  • الامام صادق (ع): قالَ لُقْمانُ لاِءِبنِهِ: لِلْحاسِدِ ثَلاثُ عَلاماتٍ: یَغْتابُ اِذا غابَ، وَ یَتَمَلَّقُ اِذا شَهِدَ وَ یَشْمِتُ بِالْمُصیبَهِ.[۱۳]

امام صادق (ع) فرمودند که لقمان به پسرش این چنین گفت: برای شخص حسود سه نشانه است: پشت سر غیبت می‌کند، رو به رو به تملق و چاپلوسی می‌پردازد و در مصیبت زبان به شماتت می‌گشاید.

نشانه یقین

  • الامام علی (ع): یُسْـتـَدَلُّ عَلَى الْیـَقینِ بِقَصْرِ الأَمَلِ وَاِخْلاصِ الْعَمَلِ وَالزُّهـدُ فِى الدُّنـْیا[۱۴]

امیر مومنان علی علیه السلام فرمودند: کوتاهی آرزو، اخلاص در عمل و زهد در دنیا دلالت بر یقین دارند (از نشانه‌های یقین به شمار می‌روند).

نشانه عشق به خدا

  • الامام صادق (ع): کانَ فیما ناجَى اللّه عَزَّوَجَلَّ به مُوسى علیه السلام : کَذِبَ مَنْ زَعَمَ اَنَّهُ یُحِبُّنى فَاِذا جَنَّهُ اللَّیْلُ نامَ عَنّى، اَلَیْسَ کُلُّ مُحِبٍّ یُحِبُّ خَلْوَهَ حَبیبِهِ؟[۱۵]

امام صادق (ع): از مناجات‌های خدای عز و جل با حضرت موسی (ع) این است: دروغ می‌گوید آن‌کس که می‌پندارد من را دوست دارد ولی چون که شب فرا رسد، می‌خوابد (به مناجات نمی‌پردازد)، آیا جز این ایت که هر عاشقی خلوت نمودن با محبوب خویش را دوست می‌دارد؟!

نشانه اهل تقوا

  • الامام علی (ع): فَمِنْ عَلامَهِ اَحَدِهِمْ (= المُتّقینَ) اَنَّـکَ تَرى لَهُ قَـوَّهً فى دیـنٍ وَحَزْما فى لینٍ وَایمانا فى یقینٍ وَحِرْصا فى عِلْمٍ وَعِلْما فى حِلْمٍ وَقَصْدا فى غِنىً وَخُشُوعا فى عِبادَهٍ وَتَجـَمـُّلاً فى فاقـَهٍ وَ صَبْرا فى شِدَّهٍ وَطَلَبا فِى حـَلالٍ …[۱۶]

امام علی (ع): پس از نشانه‌های آنان (اهل تقوا) این است که برای او می‌بینی قوت و نیرومندی در دین، احتیاط با نرمش، ایمان به همراه یقین و حرص در یاد گرفتن علم، علمی به همراه حلم، میانه‌روی در عین غنا و توانگری، خشوع در عبادت، آراستگی در عین تنگدستی، صبر در سختی‌ها و درخواست روزی حلال …

نشانه دینداری

  • الامام علی (ع): خَفْضُ الصَّوْتِ وَ غَضُّ الْبَصَرِ وَ مَشْىُ الْقَصْدِ مِنْ اَمارَهِ الأیمانِ وَ حُسْنِ التَّدَیُّنِ[۱۷]

امام علی علیه السلام فرمودند: کم کردن صدا، فرو بستن چشم و اعتدال در گام برداشتن از نشانه‌های ایمان و دینداری نیک است

منابع:

[۱] آیه ۲۶۶ سوره بقره

[۲] بحار الانوار، ج۱، ص۱۲۰

[۳] علل الشرایع، ص۴۹۸ (باب ۲۵۳)

[۴] تحف العقول، ص۲۱

[۵] همان

[۶] میزان الحکمه، ج۱۰،ص۱۵۳

[۷] تهذیب، ج۷، ص۱۵۸

[۸] غرر الحکم، ج۲، ص۸۲۹

[۹] اصول کافی، ج۱، ص ۱۹

[۱۰][۱۰] میزان الحکمه، ج۷، ص۲۶۷

[۱۱] نهج البلاغه، صبحی صالح، ح ۷۰

[۱۲] اصول کافی، ج۲،ص۲۹۵

[۱۳] بحارالانوار،ج۹۶، ص۲۰۶

[۱۴] غررالحکم، ج۶، ص۳۱۱۲

[۱۵] بحارالانوار، ج۶۷، ص۱۴

[۱۶] نهج البلاغه، خطبه المتقین

[۱۷] غرر الحکم، ج۳، ص۱۵۲۱

  • آیه ۲۶۶ سوره بقره- احمد دباغ

أَیَوَدُّ أَحَدُکُمْ أَنْ تَکُونَ لَهُ جَنَّهٌ مِنْ نَخِیلٍ وَأَعْنَابٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ لَهُ فِیهَا مِنْ کُلِّ الثَّمَرَاتِ وَأَصَابَهُ الْکِبَرُ وَلَهُ ذُرِّیَّهٌ ضُعَفَاءُ فَأَصَابَهَا إِعْصَارٌ فِیهِ نَارٌ فَاحْتَرَقَتْ ۗ کَذَٰلِکَ یُبَیِّنُ اللَّهُ لَکُمُ الْآیَاتِ لَعَلَّکُمْ تَتَفَکَّرُونَ

آیا کسی از شما دوست دارد که باغی از درختان خرما و انگور داشته باشد که از زیر درختان آن، نهرها بگذرد، و برای او در آن (باغ)، از هر گونه میوه‌ای وجود داشته باشد، در حالی که به سن پیری رسیده و فرزندانی (کوچک و) ضعیف دارد؛ (در این هنگام،) گردبادی (کوبنده)، که در آن آتش (سوزانی) است، به آن برخورد کند و شعله‌ور گردد و بسوزد؟! (همین‌طور است حال کسانی که انفاقهای خود را، با ریا و منت و آزار، باطل می‌کنند.) این چنین خداوند آیات خود را برای شما آشکار می‌سازد؛ شاید بیندیشید (و با اندیشه، راه حق را بیابید)!

دانلود

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

65 − = 57