دشنام و ناسزا گفتن از منظر احادیث

ناسزا گویی

دشنام و ناسزا گفتن از اموری است که در اسلام به عنوان آفات زبان شناخته شده و علاوه بر بد دانستن آن و نکوهش این عمل، نهی گردیده و آثار بدی همچون از میان رفتن دوستی و برادری، کسب دشمنی، از میان رفتن برکت و تنگ شدن حیات و از دست رفتن لیاقت دوستی با اهل بیت (ع) برای آن ذکر شده است. در مذمت این عمل و سعه صدر داشتن در ارتباط با فرد فحاش از ائمه اطهار علیه السلام احادیثی نقل گردیده است که در ادامه به آن‌ها پرداخته خواهد شد.

دشنام و ناسزا از منظر احادیث
دشنام و ناسزا از منظر احادیث

ناسزا گفتن از منظر کلام حضرت رسول (ص)

  • لا تَسُبُّوا الناسَ فَـتَـکتَسِبُوا العَداوَهَ بَینَهُم[۱]

به مردم دشنام ندهید چرا که با این عمل در میانشان  دشمن پیدا خواهید کرد.

  • سَبَّابُ الْمُؤْمِنِ کَالْمُشْرِفِ عَلَى الْهَلَکَه[۲]

دشنام دهنده به مومن همانند فردی است که در آستانه هلاکت و نابودی است.

  • سِبَابُ الْمُؤْمِنِ فُسُوقٌ قِتَالُ الْمُؤْمِنِ کُفْرٌ أَکْلُ لَحْمِهِ مِنْ مَعْصِیَهِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ حُرْمَهُ مَالِهِ کَحُرْمَهِ دَمِهِ[۳]

ناسزا گفتن به شخص با ایمان فسق است و جنگ با آن کفر می‌باشد. خوردن گوشت او (مقصود غیبت کردن است) معصیت و نافرمانی خداوند عز و جل است و حرمت مال او همچون حرمت خونش می‌باشد.

  • لَا تَسُبُّوا الرِّیَاحَ فَإِنَّهَا مَأْمُورَهٌ وَ لَا تَسُبُّوا الْجِبَالَ وَ لَا السَّاعَاتِ وَ لَا الْأَیَّامَ وَ لَا اللَّیَالِیَ فَتَأْثَمُوا وَ تَرْجِعَ عَلَیْکُمْ.[۴]

به بادها دشنام ندهید که آانان (از جانب حق تعالی) مامور هستند. همچنین کوه‌ها، لحظه‌ها، روزها و شب‌ها را دشنام نگویید که گنهکار شده و به خود شما باز می‌گردد.

  • إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ الْجَنَّهَ عَلَى کُلِّ فَحَّاشٍ بَذِی‏ءٍ قَلِیلِ الْحَیَاءِ- لَا یُبَالِی مَا قَالَ وَ لَا مَا قِیلَ لَه‏[۵]

همانا خداوند بهشت را بر هر ناسزا گوی بد زبان بی شرمی که باکی از آن‌چه که می‌گوید و می‌شنود، ندارد، حرام نموده است.

  • لا تَسُبُّوا الدَّهرَ ، فإنَّ اللّه َ یقولُ: أنا الدَّهرُ ، لیَ اللَّیلُ اُجِدُّهُ و اُبلِیهِ[۶]

به دهر (روزگار) دشنام ندهید، چرا که خدای متعال می‌فرماید: روزگار من می‌باشم. شب از من است و من آن را نو نموده و کهنه می‌گردانم.

  • إنّ مِن شَرِّ عِبادِ اللَّهِ مَن تُکرَهُ مُجالَسَتُهُ لِفُحشِهِ[۷]

همانا از بدترین بندگان خدا شخصی است که از ترس دشنام او، مجالست با او خوش داشته نشود.

  • لا تَسُبُّوا الشَّیطانَ و تَعَوَّذُوا بِاللّه ِ مِن شَرِّهِ[۸]

به شیطان دشنام ندهید! بلکه از شر او به خداوند پناه ببرید.

  • المُتَسابّانِ ما قالا فَعَلى البادِی حتّى یَعتَدِیَ المَظلومُ[۹]

هر گاه که دو شخص به هم دشنام دهند، گناه آن بر گردن شروع کننده آن است، جز اینکه شخص ستمدیده از حد خویش تجاوز نماید.

ناسزا گویی
ناسزا گویی
  • مِن أکبَرِ الکبائرِ أن یَسُبَّ الرجُلُ والِدَیهِ ، قیلَ : و کیفَ یَسُبُّ والِدَیهِ ؟ ! قالَ : یَسُبُّ الرجُلَ فَیَسُبُّ أباهُ و اُمَّهُ[۱۰]

از بزرگ‌ترین گناهان آن است که شخص والدین خود را دشنام دهد، گفته شد: و چگونه به والدین خود ناسزا گوید؟ فرمودند: شخص، فرد دیگری را ناسزا گوید و آن فرد متقابلا به پدر و مادر او دشنام دهد

دشنام و ناسزا گفتن در احادیث امامان (ع)

امام علی (ع)

  • مَهْلاً یا قَنبرُ! دَعْ شاتِمَکَ مُهانا تُرْضِ الرَّحمنَ و تُسخِطِ الشَّیطانَ و تُعاقِبْ عَدُوَّکَ، فَوَ الذی فَلَقَ الحَبَّهَ و بَرَأ النَّسَمَهَ ما أرضَى المؤمنُ رَبَّهُ بِمِثلِ الحِلْمِ، و لا أسخَطَ الشَّیطانَ بِمِثلِ الصَّمتِ، و لا عُوقِبَ الأحمَقُ بمِثلِ السُّکوتِ عَنهُ[۱۱]

امام علی (ع) خطاب به قنبر که می‌خواست به شخصی که به او دشنام داده بود، ناسزا گوید، فرمودند: آرام باش ای قنبر! دشنام دهنده‌ی خود را خوار بگذار تا خداوند رحمان را راضی و شیطان را ناخشنود سازی و دشمن خود را نیز مجازات نموده باشی. سوگند به خداوندی که دانه را شکافت و مخلوقات را آفرید، فرد با ایمان پروردگار خویش را با چیزی همچون صبر و گذشت راضی ننمود و شیطان را با حربه‌ای چون سکوت خشمگین نساخت و شخص احمق را چیزی جز خاموشی در برایر او مجازات نکرد.

  • ثَمَرَهُ التَّواضُعِ الَمحَبّهُ، ثَمَرَهُ الکِبرِ المَسَبَّهُ[۱۲]

ثمره تواضح و فروتنی محبت و دوستی است و ثمره تکبر، ناسزا شنیدن است.

  • مَن عابَ عِیبَ، و مَن شَتَمَ اُجیبَ، و مَن غَرَسَ أشجارَ التُّقى اجتَنى ثِمارَ المُنى[۱۳]

هر آن‌کس که عیب‌جویی نماید، عیب‌جویی شود و هر آن که دشنام دهد، جواب آن را می‌شنود و هر آن‌کس که درختان تقوا را بکارد، ثمره (میوه) آرزوها را چیند.

  • مَن سَمِعَ بِفاحِشَهٍ فابداها کانَ کَمَن أتاها[۱۴]

هر آن‌که کلام زشتی را بشنود و آن را بازگو نمایند همچون کسی می‌باشد که آن را بیان کرده است.

  • إنّی أکرَهُ لَکُم أن تَکُونُوا سَبّابِینَ ، و لکِنَّکُم لو وَصَفتُم أعمالَهُم و ذَکَرتُم حالَهُم ، کانَ أصوَبَ فی القَولِ و أبلَغَ فی العُذرِ ، و قُلتُم مَکانَ سَبِّکُم إیّاهُم : اَللّهُمَّ احقُنْ دِماءَنا و دَماءَهُم .حدیث و فِی نَقْلٍ : کَرِهتُ لَکُم أن تَکُونُوا لَعّانِینَ شَتّامِینَ [۱۵]

همانا من برای شما نمی‌پسندم که از دشنام دهندگان باشید، بلکه اگر کردار و موقعیت (باطل) آنان را یادآور شوید، بهتر بوده و در بیان عذر و رساتر است. به جای دشنام دادن به آنان، بگویید: خداوندا! خون‌های ما و آن‌ها را حفظ نما. (در حدیثی دیگر آمده است: من خوش ندارم که شما لعنت کننده، ناسزا گو باشید)

امام محمد باقر (ع)

  • إِنَّ اللّه عَز َّوَ جَلَّ یُحِبُّ المُداعِبَ فِى الجَماعَهِ بِلا رَفَثٍ[۱۶]

همانا خداوند عز و جل شخصی را که در میان جمع شوخی نماید به شرطی که دشنام ندهد را دوست دارد.

امام صادق (ع)

  • الفُحشُ و البَذاءُ و السَّلاطَهُ مِن النِّفاقِ[۱۷]

از نشانه‌های نفاق، دشنام (فحش)، بد زبانی و دریدگی (سلیطه گری) است.

امام موسی کاظم (ع)

  • مَا تَسَابَّ اثْنَانِ إِلَّا انْحَطَّ الْأَعْلَى إِلَى مَرْتَبَهِ الْأَسْفَل‏[۱۸]

هیچ گاه دو شخص به یکدیگر ناسزا نگفتند مگر این‌که آن کس که بالاتر است به مرتبه پایین‌تر سقوط کرد.

منابع:

[۱] کافى(ط-الاسلامیه) ج۲، ص۳۶۰، ح ۳

[۲] کافی(ط-الاسلامیه) ج ۲ ، ص ۳۵۹ ، ح ۱

[۳] من لا یحضره الفقیه ج ۴ ، ص ۳۷۷ ، ح ۵۷۸۱

[۴] علل الشرائع ج ۲ ، ص ۵۷۷، ح ۱

[۵] کافی(ط-الاسلامیه) ج ۲، ص ۳۲۳، ح ۳

[۶] کنز العمّال : ۸۱۴۱

[۷] کافی(ط-الاسلامیه) ج ۲، ص ۳۲۵، ح ۸

[۸] کنز العمّال : ۲۱۲۰

[۹]  تنبیه الخواطر : ۱/۱۱۱

[۱۰] بحار الأنوار : ۷۴/۴۶/۶

[۱۱] أمالی(مفید) ص ۱۱۸، ح ۲

[۱۲]  عیون الحکم و المواعظ (للیثی) ص ۲۰۹ ، ح ۴۱۹۲ و ۴۱۹۳

[۱۳] بحارالانوار(ط-بیروت) ج ۷۵ ، ص ۷۹

[۱۴] شرح نهج البلاغه(ابن ابی الحدید) ج۲۰ ، ص ۲۷۳ ، ح ۱۶۰

[۱۵] نهج البلاغه : الخطبه ۲۰۶ – شرح نهج البلاغه : ۳/۱۸۱

[۱۶] کافى(ط-الاسلامیه) ج۲، ص۶۶۳، ح۴

[۱۷] کافی(ط-الاسلامیه) ج ۲ ، ص ۳۲۵ ، ح ۱۰

[۱۸] اعلام الدین ص ۳۰۵ – دره الباهره ص ۳۴

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

76 + = 81