کنترل زبان در کلام رسول خدا (ص) و امامان (ع)

کنترل زبان در احادیث

زبان و سخن گفتن از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین نعماتی است که حق تعالی به آدمی عطا نموده است چرا که تفسیر و تعبیر دل، جان و شخصیت انسان است و هر آن‌چه که بر دل و جان آدمی می‌نشیند و نقش می‌بندد، نخست و پیش از هر چیزی بر زبان او و در میان کلامش هویدا می‌گردد. در حقیقت این نعمت عظیم و خارق العاده کلید باور، فرهنگ و منش می‌باشد که اصلاح و درست کردن آن باعث تمامی اصلاحات اخلاقی و انحراف آن مسبب تمامی کژی‌هاست. در روایت‌ها و احادیث نقل شده از ائمه علیهم السلام به مراقبت از این نعمت عظیم و کنترل آن بسیار سفارش شده است که در این مطلب و در ادامه سلسله مطالب موضوعی به بیان برخی احادیث در رابطه با کنترل زبان خواهیم پرداخت.

کنترل زبان
کنترل زبان

سخنان رسول الله (ص) درباره کنترل زبان

  • بلاءُ الْإنسانُ مِن الْلِّسانِ [۱].

بلاهایی که بر سر آدمی می‌آیند از زبان است.

  • ما أهدى المرء المسلم لأخیه هدیّه أفضل من کلمه حکمه یزیده اللَّه بها هدى أو یردّه بها عن ردى [۲].

شخص مسلمان هیچ چیزی را برتر از سخن حکیمانه ای که به سبب آن خداوند در هدایتش فزونی دهد و یا خطری از او دفع کند را نمی‌تواند به برادر خویش هدیه دهد.

  • یُعَذِّبُ اللّه ُ اللِّسانَ بِعَذابٍ لا یُعَذِّبُ بِهِ شَیْئا مِنَ الْجَوارِ حِ، فَیَقولُ: اَى رَبِّ،عَذَّبْتَنى بِعَذابٍ لَمْ تُعَذِّبْ بِهِ شَیْئا؟! فَیُقالُ لَهُ: خَرَجَتْ مِنْکَ کَلِمَهٌ فَبَلَغَتْ مَشارِقَ الاَْرضِوَ مَغارِبَها، فَسُفِکَ بِها الدَّمُ الْحَرامُ وَ انْتُهِبَ بِها الْمالُ الْحَرامُ وَ انْتُهِکَ بِها الفَرْجُالْحَرامُ [۳].

خداوند متعال زبان را به گونه‌ای عذاب می‌دهد که هیچ یک از اعضا و جوارح بدن آدمی را آنگونه عذاب نمی‌کند، پس زبان به خداوند می‌گوید: پروردگارا! من را عذابی دادی که هیچ چیزی را آنگونه عذاب نداده‌ای؟! خداوند در پاسخ او می‌فرماید: کلمه و سخنی از تو خارج شد و به شرق و غرب زمین رسید، پس با آن خونی ناحق ریخته شد، اموالی به غارت برده شدند و ناموسی هتک حرمت شد.

  • خَیْرُ الکَلامِ مَا دَلَّ وَ جَلَّ وَ قَلَّ وَ لَمْ یُمِلَّ [۴].

برترین سخن آن است که قابل فهم، واضح و کوتاه باشد و ملالت و خستگی نیاورد.

  • مَنْ کانَ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ فَلْیَقُلْ خَیْراً أَوْ لِیَسْکُتْ. [۵]

هر آن‌که به خداوند و روز جزا ایمان داشته باشد، باید سخن خیر و نیک بگوید و یا سکوت نماید.

  • إِنَّ لِسَانَ الْمُؤْمِنِ وَرَاءَ قَلْبِهِ فَإِذَا أَرَادَ أَنْ یَتَکَلَّمَ بِشَیْ‏ءٍ یُدَبِّرُهُ بِقَلْبِهِ ثُمَّ أَمْضَاهُ بِلِسَانِهِ وَ إِنَّ لِسَانَ الْمُنَافِقِ أَمَامَ قَلْبِهِ فَإِذَا هَمَّ بِالشَّیْ‏ءِ أَمْضَاهُ بِلِسَانِهِ وَ لَمْ یَتَدَبَّرْهُ بِقَلْبِه ‏[۶].

همانا زبان فرد با ایمان در پس قلب او است، پس اگر که بخواهد سخن بگوید، درباره آن تدبر و فکر خواهد کرد و سپس آن را بر زبان می‌آورد، اما زبان شخص منافق جلوی قلب او می‌باشد، او هر گاه بخواهد سخن بگوید آن را بر زبان جاری می‌سازد و درباره آن تدبر نمی‌کند.

  • مَن دَفَعَ غَضَبَهُ دَفَعَ اللّه‏ُ عَنهُ عَذابَهُ وَ مَن حَفِظَ لِسانَهُ سَتَرَ اللّه‏ُ عَورَتَهُ [۷].

هر که خشم خویش را برطرف نماید، خداوند عذاب را از او دور می‌سازد و هر آن‌کس که زبان خویش را نگاه دارد، خداوند متعال عیب او را می‌پوشاند.

کنترل زبان در احادیث
کنترل زبان در احادیث

کنترل زبان در احادیث روایت شده از امامان (ع)

امام علی (ع)

  • کَمْ مِنْ إنْسانٍ أهْلَکَهُ لِسانٌ [۸].

و چه بسیار انسان‌هایی بودند که زبانشان آنان را نابود ساخت.

  • مَا أَضْمَرَ أَحَدٌ شَیْئاً إِلَّا ظَهَرَ فِی فَلَتَاتِ لِسَانِهِ وَ صَفَحَاتِ وَجْهِه ‏[۹].

هیچ شخصی چیزی را در دل نهان نساخت جز اینکه در لغزش‌های زبان او و چهره‌اش نمایان شد.

  • اَللِّسانُ سَبُعٌ إِن خُلِّىَ عَنهُ عَقَرَ [۱۰]

زبان درنده‌ای (شیری) است که اگر رها گردد، گاز خواهد گرفت (آسیب می‌زند).

امام حسین (ع)

  • مُلْکُ اللِّسانِ، وَ بَذْلُ الاْحْسانِ، قیلَ: فَمَا النَّقْصُ؟ قالَ: التَّکَلُّفُ لِما لا یُعنیکَ [۱۱].

از امام حسین علیه السلام سوال شد که کرامت و فضیلت در چیست؟ ایشان فرمودند: کنترل زبان و سخاوت داشتن، سپس سوال شد: نقص آدمی در چیست؟ ایشان بیان فرمودند: خود را مکلف کردن به آنچه که نفعی درآن برای تو نیست.

  • إِنَّ لِسَانَ ابْنِ آدَمَ یُشْرِفُ کُلَّ یَوْمٍ عَلَى جَوَارِحِهِ فَیَقُولُ کَیْفَ أَصْبَحْتُمْ فَیَقُولُونَ بِخَیْرٍ إِنْ تَرَکْتَنَا وَ یَقُولُونَ اللَّهَ اللَّهَ فِینَا وَ یُنَاشِدُونَهُ وَ یَقُولُونَ إِنَّمَا نُثَابُ بِکَ وَ نُعَاقَبُ بِکَ. [۱۲]

همانا زبان آدمیزاد، هر روز به اعضا و جوارح او نزدیک شده و می‌گوید: چگونه هستید؟ آن‌ها خواهند گفت: خوب هستیم اگر که ما را رها سازی و به حال خودمان بگذاری و می‌گویند: از خداوند بترس و به ما کاری نداشته باش، و او را قسم می‌دهند و می‌گویند: ما تنها به واسطه تو پاداش می‌گیریم و یا عقوبت می‌یابیم.

حضرت زین العابدین (ع)

  • الْمُؤْمِنُ یَصْمُتُ لِیَسْلَمَ، وَ یَنْطِقُ لِیَغْنَم‏ [۱۳].

فرد با ایمان سکوت می‌کند تا سالم بماند و سخن می‌گوید تا سودی بَرَد.

امام محمد باقر (ع)

  • إِنَّ هَذَا اللِّسَانَ مِفْتَاحُ کُلِّ خَیْرٍ وَ شَرٍّ فَیَنْبَغِی لِلْمُؤْمِنِ أَنْ یَخْتِمَ عَلَى لِسَانِهِ کَمَا یَخْتِمُ عَلَى ذَهَبِهِ وَ فِضَّتِه ‏[۱۴].

همانا این زبان کلید هر خیر و شر است ، پس سزاوار است که انسان با ایمان زبان خویش را مُهر و موم نماید همانطور که طلا و نقره خود را مُهر و موم می کند (در صندوق می‌گذارد و مُهر و موم می‌نماید).

امام جعفر صادق (ع)

  • إِنَّ أَبْغَضَ خَلْقِ اللَّهِ عَبْدٌ اتَّقَى النَّاسُ لِسَانَه ‏[۱۵].

همانا نفرت انگیزترین آفریده و مخلوق خداوند متعال بنده‌ای است که مردم از شر زبان او پرهیز می‌کنند.

امام رضا (ع)

  • إنَّ الصَّمتَ بابٌ مِن أبوابِ الحِکمَهِ، إنَّ الصَّمتَ یُکسِبُ المَحَبَّهَ إنّه دَلیلٌ على کُلِّ خَیرٍ [۱۶].

همانا سکوت دری از درهای حکمت است، همانا سکوت محبت می‌آورد و راهنما و برهانی است برای هر خیر.

حدیث
حدیث
  • اِحْفَظْ لِسَانَکَ تَعِزُّ [۱۷].

زبانت را نگاه‌دار، عزیز می‌شوی.

امام جواد (ع)

  • لَوْسَکَتَ الْجاهِلُ مَااخْتَلَفَ النّاسُ [۱۸].

اگر که فرد نادان سکوت نماید میان مردم اختلاف و تشنج ایجاد نمی‌شود.

امام حسن عسکری (ع)

  • قَلْبُ الاْحْمَقِ فی فَمِهِ، وَفَمُ الْحَکیمِ فی قَلْبِهِ [۱۹].

اندیشه و فکر فرد نادان در دهان او می‌باشد اما سخن شخص عاقل در درون اوست (در دل او می‌باشد).

منابع:

[۱] بحار الأنوار، جلد ۶۸، صفحه ۲۸۶

[۲] نهج الفصاحه

[۳] کافی، ج ۲، ص ۱۱۵

[۴] انوار العلویه، ص ۴۸۹

[۵] کافی(ط-الاسلامیه) ج ۲ ، ص ۶۶۷

[۶] تنبیه الخواطر، ج ۱، ص ۱۰۶

[۷] نهج الفصاحه، ص ۷۶۷

[۸] غرر الحکم، ۶۹۲۹

[۹] نهج البلاغه، ح ۲۶

[۱۰] نهج البلاغه، ح ۶۰

[۱۱] مستدرک الوسائل، ج ۹، ص ۲۴

[۱۲] مستدرک الوسائل، ج ۹، ص ۲۵

[۱۳] کافی (ط- الاسلامیه)، ج ۲، ص ۲۳۱

[۱۴] تحف العقول، ص ۲۹۸

[۱۵] کافی (ط- الاسلامیه)، ج ۷۵، ص ۱۷۸

[۱۶] الکافی : ۲/۱۱۳/۱

[۱۷] اصول کافی/ جلد ۲/ صفحه ۱۱۳

[۱۸] کشف الغمّه، جلد ۲، صفحه ۳۴۹

[۱۹] تحف العقول، ص ۴۸۹

 

  • تلاوت ترتیل آیه ۹ سوره بلد – سعد الغامدی

وَلِسَانًا وَشَفَتَیْنِ

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

6 + = 14