قائم آل محمد (عج) از منظر نهج البلاغه امام علی (ع)

کتاب نهج البلاغه

بشارت و نوید به آمدن منجی وعده داده شده از همان نخستین سال‌های طلوع اسلام توسط پیام آور رحمت و مهربانی و در ادامه توسط جانشینان بر حق ایشان، امامان معصوم (ع)، داده شده بود. خصائل و اوصاف موعود آخر الزمان، رخدادهایی که با ظهور او رخ خواهند داد و دولتی که پایه‌گذاری خواهد کرد، تماما در روایات معتبر نقل گردیده از این بزرگواران وجود دارند و همان روایات به علاوه آیات قرآنی مرتبط با ظهور قائم آل محمد (عج) و تشکیل حکومت جهانی بر پایه عدل الهی سندی محکم برای وجود حضرت مهدی (عج) و ظهور ایشان در وقتی که خدا تعیین نموده، هستند. در واقع رسول خدا (ص) و ائمه اطهار علیهم السلام بر اساس وظیفه‌ی الهی که بر گردن آنان است، برای هدایت انسان‌ها به راه درست و جلوگیری از گمراهی آنان و گرفتار آمدن به دست شیادانی که از باور و اعتقاد انسان‌ها سوء استفاده می‌کنند، در سخنان خویش به آخر الزمان، اوصاف و ویژگی‌های منجی عالم و … پرداخته‌اند تا در کنار قرآن کربم معیاری باشد برای شناخت درست از نادرست. امام علی (ع) نیز در این باره سخن بسیار گفته‌اند و در خطبه‌ها، نامه‌ها و یا سخنان قصار خویش که در نهج البلاغه توسط شخص سید رضی جمع آوری شده‌اند، اشاراتی به اوصاف حضرت و وقایعی که در آخر الزمان رخ می‌دهند و فتنه‌های آن دوران داشته‌اند در این نوشتار تصمیم داریم به اوصاف و ویژگی‌های قائم آل محمد (ص)، آینده و ظهور ایشان از منظر نهج البلاغه امام علی (ع) بپردازیم.

محبت حضرت مهدی (عج)
محبت حضرت مهدی (عج)

امام مهدی (عج) در خطبه ۱۸۲ نهج البلاغه

خطبه ۱۸۲ را امام علی (ع) در واپسین سال‌های عمر خویش و در کوفه ایراد نمودند. در این خطبه ایشان نخست خدا را ستایش نموده و از او طلب یاری کرده است، سپس به موضوع خداشناسی و راه‌های آن پرداخته و پس از آن به پرهیزگاری و عبرت گرفتن از تاریخ اشاره کرده است. حضرت علی (ع) در ادامه وصفی از حضرت مهدی (عج) را بیان و در آخر خطبه یاران خویش را به آنچه که انبیاء مردم خود را اندرز می‌دادند، پند داد.

و اما آن‌چه که درباره امام زمان (عج) فرمودند این بود: (حضرت مهدی (عج)) زره حکمت – علم به حقیقت اشیاء و تقوا و عبادت – را بر تن کرده و آن را با تمامی شرایط و آدابش، از توجه، شناختن و اشتغال به آن که فارغ ساختن خویش از علاقه به دنیاست، فرا گرفته. حکمت، گمشده‌ی اوست که آن را می‌طلبد و نیاز او که همیشه از آن می‌پرسد (درخواست می‌کند و سراغ آن را می‌گیرد). پس آن بزرگوار پنهان گشته و گوشه‌ای را اختیار می‌کند، هر زمان (فتنه‌ها فراوان شوند) اسلام غریب شود و به مانند شتری که آزار می‌بیند دُم خویش را حرکت داده و گردن خود را به زمین می‌چسباند (ضعف و رنج آن‌گونه آن را در بر گرفته است که از پای می‌افتد). او باقی مانده‌ای از حجت‌های پروردگار و جانشینی از جانشینان انبیاء است [۱].

برخی از اوصاف حضرت (عج) بر اساس این بخش از خطبه به شرح زیر هستند:

  • امام زمان (عج) آخرین باقیمانده حجت‌های الهی است.
  • ایشان یکی از جانشینان پیامبران به شمار می‌روند.
  • به سبب آن‌که دین اسلام غریب مانده، از نظرها به اراده پروردگار غائب است.
  • حکمت را با تمامی آداب آن دارا می‌باشد.
  • حقایق عالم هستی را یافته و در برابر پروردگار مطیع محض می‌باشد.
کتاب نهج البلاغه
کتاب نهج البلاغه

قائم آل محمد (عج) در خطبه ۱۵۰ م

در این خطبه امام علی (ع) به رخدادهای سخت آینده اشاره کرده است. در واقع ایشان از آینده بشریت و ظهور حضرت (عج)، ره‌آوردی که حکومت صاحب الزمان (عج) خواهد داشت و اوضاع مسلمانان بعد از رسول خدا (ص) سخن به میان آورده است و اما معنای آن بخش که به امام مهدی (عج) و آینده بشریت مرتبط می‌باشد، عبارت است از:

آنان (مردم آن دوران) به چپ و راست متمایل گشته، در جاده‌های گمراهی قدم گذاشته و طرق راست و مستقیم را رها نموده‌اند. در مورد آن‌چه که روی می‌دهد و انتظار وقوع آن وجود دارد، شتاب نکنید و آن‌چه را که فردا با خود خواهد آورد را دور مپندارید، انسان‌های بسیاری بوده‌اند که به سوی چیزی شتاب کرده و برای آن عجله می‌کنند و چون که به آن دست پیدا کنند (پشیمان گشته) و دوست می‌داشتند که به آن نمی‌رسیدند و چه اندازه امروز به سپیده فردا (آغاز فردا) نزدیک است.

ای مردم! زمان وقوع آن‌چه که به شما وعده داده شده، فرا رسیده است و آن‌چه که از آن آگاهی ندارید، به تحقق نزدیک گشته است. بدانید و آگاه باشید آن کس از ما (منظور امام زمان (عج) است) که آن فتنه‌ها را در یابد با چراغی روشن در آن قدم می‌گذارد و به روش صالحین (مقصود پیامبران و ائمه اطهار علیهم السلام است) رفتار می‌نماید. او می‌آید تا بندهایی را که بر گردن‌ها هستند را بگشاید، اسیران را آزاد گرداند، جمعیت ستمگران و افراد گمراه را متفرق سازد و اهل حق را که متفرق هستند، جمع نموده و گرد هم آورد. او در پس پرده از دید مردم پنهان است، طوری که پی جویان نشان و اثر او را نمی‌بینند هر چند که برای پیدا کردن او فراوان جستجو نمایند. آن‌گاه و در کشمکش میان فتنه‌ها جمعی برای کمک به او همانند مهیا گشتن شمشیر به دست آهنگری توانا، آماده می‌گردند (روح و جانشان صیقل داده شده‌ است). چشمانشان به نور قرآن بصیر می‌گردد و تفسیر آیات آن گوش‌هایشان را می‌نوازد و هر بامداد و شامگاه از جام حکمت سیراب می‌گردند.

  • قیام و ظهور امام زمان (عج) قطعی و حتمی است. در این بخش از خطبه همچون برخی دیگر از خطبه‌ها اشاراتی به ظهور منجی در آن‌ مشاهده می‌شود. اشارت و بشارتی همانند آنچه که از رسول الله (ص) و دیگر بزرگان دین به ما رسیده است.

با مطالعه و تفکر در شرح این بخش از خطبه می‌توان به این نکات دست پیدا کرد: اول اینکه ظهور، این امر مقدس که برای از میان برداشتن ظلم و ستم و عدل گستری در کل عالم است، هنگامی رخ می‌دهد که فساد و ظلم و ستم تمامی جهان را در بر گرفته است و آدمیان از ظلم و ستم خسته می‌گردند و راه اصطلاحی وجود نداشته باشد و تمامی مکاتب و قوانین بشری ناکارآمدی‌شان اثبات می‌شود که همین موضوع مهیا شدن برای قبول و پذیرش حکومت مهدوی که حکومتی الهی را افزایش می‌دهد.

دومین نکته قابل استباط این است که یاران حضرت قائم (عج) برای پیاده نمودن این طرح بسیار بزرگ، اشخاصی هستند اندیشمند و آگاه، دلیر، دلسوز، مطیع و مهربان.

علاوه بر این دو خطبه، در خطبه‌های دیگری همچون خطبه ۱۳۸ و خطبه ۱۰۰ به مهدوبت و آخر الزمان پرداخته شده است که بررسی آن‌ها در این نوشتار نمی‌گنجد.

منابع:

[۱] برگرفته از ترجمه فیض الاسلام

 

موسسه معراج النبی استان خوزستان

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

63 − 60 =