گزیده ای از سخنان گهربار امام موسی کاظم (ع)

یا موسی بن جعفر الکاظم

او را به سبب فزونی در عبادت «عبد صالح» نامیده اند و به جهت فرو خوردن خشم، «کاظم». او ابو علی نیز خوانده می‌شود. حضرت موسی بن جعفر (ع)، پدر امام رضا (ع) و هفتمین امام از دوازده امام شیعه اثنی عشری را می‌گویم، کسی که در برابر سختی های زمانه خم به ابرو نیاورد و همچون اجداد طاهر و بزرگوارش بر آنها صبر نمود و بر خداوند متعال توکل کرد. در آستانه سالروز شهادت ایشان که امام ما و پدر ولی نعمتمان، امام رضا (ع) و کریمه اهل بیت حضرت معصومه (س) است تصمیم گرفتیم گزیده ای از سخنان گهربار ایشان را گردآوری نموده و برای بهره مندی شما درج نماییم. امام موسی کاظم (ع) فرزند امام جعفر صادق (ع) و بانو حمیده که کنیزی از اهالی مغرب یا اندلس بوده، می‌باشد که پس از شهادت پدر بزرگوارشان و زمانی که بیست سال داشتند به مقام امامت منصوب شدند و به مدت ۳۵ سال و در دوران حکومت چهار تن از خلفای عباسی امامت و رهبری شیعیان را بر عهده داشتند.

از دوران کودکی و پیش از امامت ایشان اطلاعات زیادی در دست نیست و تنها به علم ایشان و مناظراتی که با برخی از اندیشمندان مشهور نظیر ابو حنیفه داشته است اشاره شده است. درباره دوران امامت نیز گفته شده که امام موسی کاظم (ع) تقیه می کردند و جهت گیری صریح و آشکاری از ایشان در منابع تاریخی ذکر نشده است اما در گفتگوها و مناظراتشان تلاش می نمودند که دیگران را متوجه سازند که خلافت خلفای عباسی نامشروع است.

امام موسی کاظم (ع) پس از سی و پنج سال امامت در تاریخ بیست و پنجم رجب سال ۱۸۳ هجری قمری در زندانی در شهر بغداد و بر اثر مسمومیت به شهادت رسید. گفته شده که هارون الرشید زمانی که حضرت در زندان به سر می بردند (ایشان در دوران امامت چندین بار زندانی شدند) دستور داد تا ایشان را مسموم کنند.

امام موسی کاظم علیه السلام
امام موسی کاظم علیه السلام

البته درباره شهادت ایشان نظراتی دیگری نظیر شهادت در اثر پیچیده شدن در فرش و فشار دادن و شهادت به سبب ریختن سرب داغ در دهان مبارکشان گزارش شده است.

گزیده ای از سخنان امام موسی کاظم (ع)

  • أفْضَلُ العِبادَهِ بَعْدَ المَعْرِفَهِ‌ انْتِظارُ‌ الفَرَجِ [۱].

برترین عبادت ها پس از معرفت پیدا کردن به خداوند متعال انتظار فرج است.

  • مَنْ سَرَّ مُؤْمِناً فَبِاللهِ بَدَأ وَ بِالنَّبِیِّ ثَنّی وَ بِنا ثَلَّثَ [۲].

هر کس که شخص مومنی را شاد گرداند، نخست خداوند را مسرور نموده، دوم نبی الله (ص) و سوم ما را.

  • ما فِی الْمیزانِ شَیْیءٌ أثْقَلُ مِنَ الصَّلاهِ عَلی مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمّد [۳].

در ترازوی عمل چیزی سنگین تر از صلوات بر محمد و آل محمد نیست.

  • وَجَدْتُ عِلْمَ النّاسِ فی أرْبَع: أَوَّلُها أنْ تَعْرِفَ رَبَّکَ، وَ الثّانِیَهُ أنْ تَعْرِفَ ما صَنَعَ بِکَ، وَ الثّالِثَهُ أنْ تَعْرِفَ ما أرادَ مِنْکَ، وَ الرّبِعَهُ أنْ تَعْرِفَ ما یُخْرِجُکَ عَنْ دینِکَ [۴].

جملگی علم مردم را در چهار چیز یافتم: اولین آن ها این است که پروردگار خویش را بشناسی و نسبت به او معرفت پیدا کنی، دوم این که بدانی برای وجود تو و همچنین بقا و زندگانی تو چه کارهایی انجام شده است، سوم این که بفهمی برای چه خلق شده ای و مقصود چیست و چهارم اینکه به آن چه که باعث می شوند از دین، باورها و اعتقادات خویش منحرف گردی معرفت یابی.

  • رَجَبٌ شَهرٌ عَظِیمٌ یُضاعِفُ اللهُ فیهِ الحَسَناتِ و یَمْحُو فیهِ السَّیِّئاتِ [۵].

رجب ماه بزرگ و پر عظمتی است، خداوند در آن پاداش و جزای نیکی ها را مضاعف نموده و بدی ها و گناهان را پاک می سازد.

  • مَنْ لَمْ یَکُنْ لَهُ مِنْ نَفْسِهِ واعِظٌ تَمَکَّنَ مِنْهُ عَدُوُّهُ ـ یعنی الشّیطان [۶].

هر که عقل و تدبیر خویش را به کار نگیرد، دشمنش (یعنی شیطان) به آسانی او را فریب می دهد و منحرف می گردد.

  • ما قُسِّمَ بَیْنَ الْعِبادِ أفْضَلُ مِنَ الْعَقْلِ، نَوْمُ الْعاقِلِ أفْضَلُ مِنْ سَهَرِالْجاهِلِ [۷].

چیزی برتر از عقل در میان بندگان تقسیم و توزیع نگشته است تا آن جا که خواب عاقل برتر از شب زنده داری شخص جاهل است.

  • اِیّاکَ وَ الْمِزاحَ، فَاِنَّهُ یَذْهَبُ بِنُورِ ایمانِکَ، وَ یَسْتَخِفُّ مُرُوَّتَکَ [۸].

از شوخی و مزاح بی جا حذر کن زیرا نور ایمان تو را از بین می برد و مروت و جوانمردی ات را سبک می گرداند.

  • الإیمانُ فَوْقَ الاْسْلامِ بِدَرَجَه، وَالتَّقْوی فَوْقَ الإیمانِ بِدَرَجَه، وَ الْیَقینُ فَوْقَ التَّقْوی بِدَرَجَه، وَ ما قُسِّمَ فِی النّاسِ شَیْیءٌ أقَلُّ مِنَ الْیَقینِ [۹].

ایمان یک درجه از اسلام بالاتر است، تقوا یک درجه از ایمان بالاتر و یقین یک درجه بالاتر از تقوا قرار دارد و درجه ای کم تر از یقین در میان مردم ثمر بخش نخواهد بود.

  • الحَمّامُ – یَومٌ و یَومٌ لا – یُکثِرُ اللَّحمَ و إدمانُهُ فی کُلِّ یَومٍ یُذیبُ شَحمَ الکُلیَتَینِ [۱۰].

یک روز در میان حمام نمودن بر گوشت بدن خواهد افزود (باعث چاقی می گردد) و هر روز حمام نمودن چربی کلیه ها را آب می کند (باعث لاغری می شود).

  • لَیْسَ مِنْ دَواء إلاّ وَ هُوَ یُهَیِّجُ داءً، وَ لَیْسَ شَیْءٌ فِی الْبَدَنِ أنْفَعَ مِنْ إمْسَاکِ الْیَدِ إلاّ عَمّا یَحْتاجُ إلَیْهِ [۱۱].

هیچ دارویی نیست جز آن که در اثر عوارض جانبی آن دردی دیگر تحریک گردد و هیچ درمانی سودمند تر از امساک نیست جز در حال نیاز و ضرورت.

  • اللَّحْمُ یُنْبِتُ اللَّحْمَ، وَالسَّمَکُ یُذیبُ الْجَسَدَ [۱۲].

خوردن گوشت سبب چاقی و روییدن گوشت در بدن می شود اما خوردن ماهی گوشت بدن را آب می کند (سبب لاغری می شود).

 

حرم امام موسی کاظم علیه السلام در کاظمین
حرم امام موسی کاظم علیه السلام در کاظمین
  • تَفَقَّهُوا فی دینَ اللهِ، فَاِنَّ الْفِقْهَ مِفْتاحُ الْبَصیرَهِ، وَ تَمامُ الْعِبادَهِ، وَ السَّبَبُ اِلَی الْمَنازِلِ الرَفیعَهِ وَ الرُّتَبِ الْجَلیلَهِ فِی الدّینِ وَ الدّنیا [۱۳].

در دین تفقه کنید (مسائل اعتقادی و عملی دین را بیاموزید) زیرا آشنایی با احکام و معرفت و شناخت پیدا کردن نسبت به دستورات الهی، کلید بینش و بصیرت است و سبب تمامیت کمال عبادت ها و اعمال می شود و راه به سمت مقامات و منازل رفیع دین و دنیا است.

  • عَوتُکَ للضَّعیفِ مِنْ افضَلِ الصَّدَقَهِ [۱۴].

یاری به انسان ناتوان، از برترین صدقات می باشد.

  • اِذا ماتَ الْمُؤْمِنُ بَکَتْ عَلَیْهِ الْمَلائِکَهُ وَ بُقاعُ الاَْرضِ [۱۵].

اگر که فرد مومنی از دنیا برود بر او فرشتگان و بقعه های روی زمین (بخش های ممتاز زمین) گریه می‌کنند.

  • مَنْ صَدَقَ لِسانُهُ زَکى عَمَلُهُ، وَ مَنْ حَسُنَتْ نیَّتُهُ زیدَ فى رِزْقِهِ، وَ مَنْ حَسُنَ بِرُّهُ بِإخْوانِهِ وَ أهْلِهِ مُدَّ فى عُمْرِهِ [۱۶].

هر کس که زبانش راست گوید عملش پاکیزه گردد، و هر کس که نیتش نیک شد، رزق و روزی اش فزونی خواهد یافت و هر کس که به دوستان و خویشاوندان خود احسان نماید، عمرش طولانی می گردد.

  • انّ اللهَ لَمْ یَرفعِ المُتَواضِعین بقَدْرِ تواضُعِهِم، ولکن رَفَعَهم بقدرِ عظمتِهِ و مجدِهِ [۱۷].

همانا خداوند متعال افراد فروتن و متواضع را به مقدار فروتنی‌شان بالا نمیبرد، بلکه او به مقدار عظمت و مجد خویش جایگاهشان را رفیع می‌گرداند.

  • ما بَعَثَ اللهُ اَنبیائَهُ وَ رُسُلَهُ اِلی عِبادِهِ اِلاّ لِیَعقِلوا عَنِ الله [۱۸].

خداوند انبیا و رُسُل خویش را برای بندگان مبعوث نکرد جز اینکه آنان درباره خداوند متعال تفکر نمایند.

یا موسی بن جعفر الکاظم
یا موسی بن جعفر الکاظم

منابع:

[۱] تحف العقول، ص ۴۰۳

[۲] مستدرک الوسائل، جلد ۱۲، صفحه ۳۹۹

[۳] الکافی، ج ۲، ص ۴۹۴

[۴] الکافی، جلد ۱، صفحه ۵۰، حدیث ۱۱

[۵] ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ص ۵۳

[۶] نزهه الناظر و تنبیه الخواطر، ص ۱۲۴، ح ۱۵

[۷] تحف العقول، ص ۲۱۳

[۸] وسائل الشیعه، ج ۱۲، ص ۱۱۸، ح ۱۵۸۱۲

[۹] بحار الانوار، ج ۶۷، ص ۱۳۶، ح ۲

[۱۰] الکافی، ج ۶، ص ۴۹۶

[۱۱] الکافی، ج ۸، ص ۲۷۳، ح ۴۰۹

[۱۲] وسائل الشیعه، ج ۲۵، ص ۷۸، ح ۲۱۲۴۰

[۱۳] تحف العقول، ص ۳۰۲

[۱۴] تحف العقول، ص ۴۸۵

[۱۵] الکافی، ج ۱، ص ۳۸

[۱۶] تحف العقول، ص ۳۸۸

[۱۷] تحف العقول، ص ۳۹۹

[۱۸] الکافی، ج ۱، ص ۶۴

موسسه فرهنگی قرآنی معراج النبی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

− 2 = 1