شرح حکمت نوزدهم نهج البلاغه

حکمت 19 نهج البلاغه

نهج البلاغه گزیده ای از سخنان ارزشمند و حکیمانه مولای متقیان امام علی (ع) در موقعیت های مختلف و در ارتباط با انسان های متفاوت است (نامه ها و مکاتبات ایشان با کارگزاران حکومتی، فرماندهان جنگی و …، خطبه های گهربار و جملات کوتاه (حکمت ها)) که در قرن چهارم هجری قمری توسط سید رضی گرد آوری شد. امام علی علیه السلام در این سخنان که در فصاحت، بلاغت و شیوایی در میان دست نوشته ی آدمیان کم نظیر است انسان ها را به رعایت دستورات حق تعالی سفارش نموده و به کارگزاران حکومتی توصیه کرده که در رعایت حق الناس کوشا باشند تا حقی از کسی در یک حکومت اسلامی ضایع نگردد.

حکمت 19 نهج البلاغه
حکمت ۱۹ نهج البلاغه

برای سخنان حضرت امیر (ع) شرح ها و تفسیر های متعددی توسط اندیشمندان دینی نگاشته شده است که با خواندن آن ها می توان به نکات نهفته در کلام امام (ع) پی برد. در این مطلب به شرح و تفسیر حکمت نوزذهم نهج البلاغه خواهیم پرداخت.

حکمت نوزدهم: سرانجام و نهایت آرزو پروری (مذمت و نکوهش آرزوهای بلند)

وَ قَالَ (ع) : مَنْ جَرَى فِی عِنَان أَمَلِهِ، عَثَرَ بِأَجَلِهِ.

امام علی علیه السلام فرمودند: هر کس که در پی (به همراه) آرزوی خود بتازد، اجلش (مرگ) او را بر زمین اندازد.

شرح حکمت نوزدهم نهج البلاغه

امام علی علیه السلام در این حکمت کوتاه و عبرت آموز به موضوع بلندی آرزوها و سرنوشت و اقبالی که برای آدمی رقم می خورد، اشاره نموده و می فرماید: هر کس که در پی (به همراه) آرزوی خود بتازد، اجلش (مرگ) او را بر زمین اندازد.

واژه «أمل» یعنی آرزو، چه آن آرزو معقول باشد و چه نامعقول. به همین دلیل این کلمه درباره معصومین و افراد بزرگ نیز صدق کرده و به کار می رود. آن ها کعبه آمال خوانده می شوند و حتی به پروردگار دو عالم «منتهی الأمال» گفته می شود که نهایت و انتهای آرزو (آخرین نقطه آرزو و أمل) است. در مناجات و دعای مفتقرین (نیازمندان) که یکی از مناجات های پانزده گانه حضرت زین العابدین (ع) است، امام (ع) می فرماید: ای منتهای آرزوی آرزومندان و در حدیثی که از رسول الله (ص) نقل گردیده، آمده: امل و آرزو برای امت من رحمت الهی است و اگر که امل و آرزویی نبود مادری به فرزندش شیر نمی داد و باغبانی درختی نمی کاشت [۱]. در حقیقت این آرزو است که همچون نیروی محرکه ای باعث می شود آدمی برای نائل آمدن به اهداف برتر تلاش نماید.

اما اگر که آرزو نامعقول باشد و به املی دست نیافتنی و بلند تبدیل شود، آدم را آن گونه به خود مشغول و سرگرم می کند که از همه چیز حتی خداوند متعال و جهان آخرت غافل می گردد تا آن جا که ناگهان زمان مرگش فرا رسیده و او با توشه ای سبک و خالی رهسپار دیار باقی می شود.

مرگ
مرگ

در واقع به کار بردن تعبیر « مَنْ جَرَى …» [۲] در این حکمت به همین آرزوهای دور و دراز اشاره دارد. امام علی (ع) در این حکمت امل و آرزو را به مَرکب رام نشده ای تشبیه کرد که اگر لجام او رها گردد طغیان نموده و در نهایت آدمی را به ورطه نابودی و پرتگاه خواهد کشاند.

در این باره (بلندی آرزو و پیامدهای بدی که به دنبال دارد) روایات بسیاری از بزرگان دین نقل شده است که در این جا به چند حدیث از امام علی (ع) اشاره خواهیم کرد.

  • در حدیثی از ایشان آمده است: أمل و آرزوی دراز عمل و کردار آدم را تباه ساخته و مرگ را به فراموشی می افکند (یا عمر را ضایع می کند) [۳].
  • همچنین روایت شده: آرزو سبب چیرگی و سلطه شیاطین بر قلب های غافلان است [۴].
  • از امیر مومنان (ع) نقل شده است: آرزو همچون سراب می باشد که بیننده ی خود را می فریبد و آن که را بر او دل ببندد (به آن امیدوار باشد)، مأیوس و ناامید می کند. [۵]

منابع:

[۱] بحار الانوار، ج ۷۷، ص ۱۷۵

[۲] بیان شده که در برخی از نقل ها این عبارت « مَنْ أَرْخى عِنانَ أَمَلِهِ »، «کسی که عنان آرزو و امل را سست و رها نماید»، به کار رفته است.

[۳] غرر الحکم،ح ۷۲۵۲

[۴] غرر الحکم، ح ۱۸۲۸

[۵] غرر الحکم، ۱۸۹۶

موسسه معراج النبی استان خوزستان

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

− 1 = 1